Tóm tắt

Trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình 2 cấp, yêu cầu đổi mới phương thức quản lý nhà nước về an toàn, vệ sinh lao động ở cơ sở ngày càng rõ nét. Không chỉ dừng ở việc phân định thẩm quyền giữa các cấp chính quyền, vấn đề đặt ra là phải bảo đảm năng lực thực thi, khả năng nhận diện và phòng ngừa rủi ro, cơ chế phối hợp và hệ thống thông tin phục vụ quản lý. Báo cáo số 398-BC/TU ngày 28/9/2026 của Tỉnh ủy Lâm Đồng về kết quả thực hiện Chỉ thị số 31-CT/TW ngày 19/3/2024 của Ban Bí thư về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác an toàn, vệ sinh lao động trong tình hình mới đã ghi nhận những kết quả tích cực, đồng thời phản ánh các hạn chế về phối hợp, kiểm tra và điều kiện thực hiện ở một số cơ sở. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất giải pháp quản lý hành chính chủ động, lấy phòng ngừa rủi ro, năng lực cơ sở, dữ liệu và phối hợp liên cấp làm nền tảng.

Từ khóa: Quản lý nhà nước; an toàn, vệ sinh lao động; chính quyền địa phương 2 cấp; Lâm Đồng.

1. Mở đầu

An toàn, vệ sinh lao động (ATVSLĐ) là một bộ phận quan trọng của chính sách lao động và quản trị phát triển bền vững. Bảo đảm ATVSLĐ không chỉ nhằm phòng ngừa tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe, tính mạng người lao động, duy trì nguồn nhân lực và nâng cao chất lượng việc làm. Luật An toàn, vệ sinh lao động năm 2015 đã tạo hành lang pháp lý, đồng thời góp phần làm rõ hơn quyền, nghĩa vụ của người sử dụng lao động và người lao động.

Việc tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình 2 cấp tạo ra yêu cầu mới đối với quản lý ATVSLĐ. Ngày 11/6/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 128/2025/NĐ-CP quy định về phân quyền, phân cấp trong quản lý nhà nước lĩnh vực nội vụ và Nghị định số 129/2025/NĐ-CP quy định về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 02 cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Nội vụ. Theo đó, khi cấp cơ sở được giao thực hiện nhiều nhiệm vụ trực tiếp hơn thì quản lý nhà nước đòi hỏi thẩm quyền đi cùng năng lực, trách nhiệm đi cùng nguồn lực và phân cấp đi cùng cơ chế kiểm tra, hướng dẫn.

Đặc biệt, Nghị định số 283/2026/NĐ-CP ngày 15/7/2026 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội và người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng đã tạo thêm cơ sở pháp lý quan trọng cho việc thực thi quản lý nhà nước. Nghị định có riêng Mục 3 về các hành vi vi phạm về an toàn vệ sinh lao động và quy định thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã.

Trong bối cảnh đó, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an toàn, vệ sinh lao động ở cơ sở tại tỉnh Lâm Đồng được tiếp cận không chỉ từ góc độ “phân cấp thẩm quyền”, mà rộng hơn là xây dựng năng lực quản lý phù hợp với mô hình chính quyền 2 cấp.

2. Nội dung

2.1. Những chuyển biến mới về thẩm quyền và trách nhiệm quản lý an toàn, vệ sinh lao động

Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp gắn với yêu cầu phân quyền, phân cấp, phân định lại thẩm quyền quản lý nhà nước đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác quản lý an toàn, vệ sinh lao động ở cơ sở. Nghị định số 128/2025/NĐ-CP ngày 11/6/2025 của Chính phủ xác lập định hướng tăng cường phân cấp nhiệm vụ cho chính quyền địa phương, phát huy tính chủ động và trách nhiệm của địa phương, đồng thời đề cao vai trò xây dựng thể chế, kiểm tra và giám sát của cơ quan trung ương. Trong khi đó, Nghị định số 129/2025/NĐ-CP ngày 11/6/2025 phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 2 cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Nội vụ, trong đó quy định một số nhiệm vụ liên quan đến quản lý lao động được thực hiện ở cấp xã theo phạm vi và điều kiện cụ thể.

Ngày 15/7/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 283/2026/NĐ-CP  quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng đã cho thấy xu hướng tăng cường trách nhiệm quản lý và xử lý vi phạm tại các cấp chính quyền, cụ thể: Điều 55 quy định: “Chủ tịch UBND xã, phường, đặc khu có quyền phạt cảnh cáo, phạt tiền đến 37.500.000 đồng đối với hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội”; đồng thời có quyền áp dụng một số hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả như “Tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; Tịch thu tang vật vi phạm hành chính”. Điều 63 tiếp tục xác định Chủ tịch UBND các cấp có thẩm quyền xử phạt và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả đối với các hành vi vi phạm thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định theo thẩm quyền và chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được giao.

Những quy định trên đặt ra yêu cầu tăng cường năng lực thực thi cụ thể ở cấp cơ sở. Theo đó, chính quyền cấp xã cần chủ động nắm bắt tình hình, phát hiện nguy cơ, thực hiện các nhiệm vụ thuộc thẩm quyền và phối hợp với cơ quan chuyên môn trong xử lý vụ việc.

2.2. Thực tiễn quản lý an toàn, vệ sinh lao động tại Lâm Đồng

Thời gian qua, công tác quản lý nhà nước về an toàn, vệ sinh lao động (ATVSLĐ) tại tỉnh Lâm Đồng được triển khai trên cơ sở kế thừa chủ trương, chính sách và kết quả thực hiện của ba địa phương Lâm Đồng, Đắk Nông và Bình Thuận trước khi sắp xếp đơn vị hành chính[1]. Các văn bản cho thấy sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền địa phương đối với công tác ATVSLĐ, tạo cơ sở để tỉnh Lâm Đồng sau sắp xếp tiếp tục kế thừa và thống nhất tổ chức thực hiện nhiệm vụ trong tình hình mới.

Theo Báo cáo số 398-BC/TU ngày 28/9/2026 của Tỉnh ủy Lâm Đồng, trong giai đoạn 2024 - 2026, các cơ quan, đơn vị sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp đã thành lập, kiện toàn Hội đồng ATVSLĐ; xây dựng 645 kế hoạch, chương trình và ban hành 1.359 văn bản chỉ đạo, triển khai các hoạt động hưởng ứng Tháng hành động về ATVSLĐ, Tháng Công nhân hằng năm cùng các hoạt động liên quan[2]. Tuy nhiên, báo cáo ghi nhận những hạn chế trong phối hợp giữa các cấp, các ngành; công tác kiểm tra, giám sát tại cấp xã, phường, đặc khu còn hạn chế, chưa được quan tâm đúng mức ở một số địa bàn. Thực trạng tai nạn lao động tiếp tục cho thấy tính cấp thiết của yêu cầu này. Số liệu báo cáo từ năm 2024 đến tháng 6/2026, trên địa bàn tỉnh có 64 vụ tai nạn lao động, làm 61 người bị thương và 3 người tử vong. Số liệu trên cho thấy nguy cơ mất an toàn vẫn hiện hữu, đòi hỏi công tác quản lý phải chú trọng hơn đến việc phát hiện sớm, đánh giá và kiểm soát rủi ro tại nơi làm việc.

2.3. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an toàn, vệ sinh lao động ở cơ sở

Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an toàn, vệ sinh lao động (ATVSLĐ) ở cơ sở trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cần tập trung thực hiện các giải pháp sau:

Một là, gắn phân cấp thẩm quyền với nâng cao năng lực thực thi. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng công chức cấp xã về pháp luật, kiểm tra, xử lý vi phạm, nhận diện nguy cơ, điều tra tai nạn lao động và phối hợp xử lý tình huống.

Hai là, chuyển sang quản lý chủ động dựa trên rủi ro. Thực hiện quy trình nhận diện nguy cơ, đánh giá rủi ro, phân loại, cảnh báo, can thiệp và kiểm tra kết quả; đồng thời đề cao trách nhiệm của người sử dụng lao động trong nhận diện yếu tố nguy hiểm và đánh giá nguy cơ rủi ro ATVSLĐ.

Ba là, xây dựng hệ thống dữ liệu ATVSLĐ liên thông từ cơ sở. Từng bước cập nhật dữ liệu về doanh nghiệp, ngành nghề nguy cơ cao, tai nạn lao động, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt, công tác huấn luyện, kiểm tra và khắc phục nguy cơ; qua đó hình thành bộ chỉ báo phục vụ theo dõi, đánh giá và cảnh báo rủi ro.

Bốn là, tăng cường phối hợp giữa cấp tỉnh và cấp xã. Cấp tỉnh hướng dẫn chuyên môn, đào tạo, kiểm tra và hỗ trợ xử lý vấn đề phức tạp; cấp xã chủ động nắm tình hình, tiếp nhận thông tin và giải quyết công việc thuộc thẩm quyền. Việc phối hợp cần bảo đảm rõ trách nhiệm, thông suốt thông tin và liên thông dữ liệu.

Năm là, đổi mới tuyên truyền, xây dựng văn hóa an toàn. Tuyên truyền phù hợp với từng nhóm đối tượng và mức độ rủi ro, kết hợp hình thức trực tiếp với nền tảng số và tình huống thực tế; ưu tiên hướng dẫn dễ hiểu, dễ áp dụng cho hộ kinh doanh, cơ sở sản xuất nhỏ và người lao động trong khu vực phi chính thức.

ThS. Lục Minh Thư

Giảng viên Khoa Nhà nước và Pháp luật

* Tài liệu tham khảo

1. Luật An toàn, vệ sinh lao động năm 2015;

2. Chính phủ (2026), Nghị định số 283/2026/NĐ-CP ngày 15/7/2026 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

3. Chính phủ (2025), Nghị định số 129/2025/NĐ-CP ngày 11/6/2025 quy định về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 02 cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Nội vụ.

4. Tỉnh ủy Lâm Đồng (2026), Báo cáo số 398-BC/TU ngày 28/9/2026 về kết quả thực hiện Chỉ thị số 31-CT/TW ngày 19/3/2024 của Ban Bí thư về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác an toàn, vệ sinh lao động trong tình hình mới.

5. Sở Nội vụ tỉnh Lâm Đồng (2026), Công văn số 2685/SNV-LĐVL&TN ngày 19/5/2026 về báo cáo đánh giá thực tiễn phân cấp, phân quyền trong công tác an toàn, vệ sinh lao động theo mô hình chính quyền 02 cấp.

[1] Tỉnh Lâm Đồng: Kế hoạch số 118-KH/TU ngày 20/5/2024 của Tỉnh ủy về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác ATVSLĐ trong tình hình mới trên địa bàn tỉnh; Kế hoạch số 5094/KH-UBND ngày 21/6/2024 của UBND tỉnh về triển khai thực hiện Kế hoạch 118-KH/TU. Tỉnh Đắk Nông: Chương trình số 79-CTr/TU ngày 30/5/2024 của Tỉnh ủy về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 31-CT/TW ngày 19/3/2024 của Ban Bí thư; Kế hoạch số 457/KH-UBND ngày 10/7/2024 của UBND tỉnh về triển khai Chương trình 79-CTr/TU.Tỉnh Bình Thuận: Kế hoạch số 248-KH/TU ngày 01/7/2024 của Tỉnh ủy về triển khai thực hiện Chỉ thị số 31-CT/TW; Kế hoạch số 3616/KH-UBND ngày 27/9/2024 của UBND tỉnh về tổ chức thực hiện Kế hoạch 248-KH/TU