Thứ ba, 17/11/2026

NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG KỶ NIỆM 44 NĂM NGÀY NHÀ GIÁO VIỆT NAM (20/11/1982 - 20/11/2026)!

Thứ ba, 17 Tháng 11 2026 08:49

NGÀY NHÀ GIÁO VIỆT NAM 20/11 NHÌN TỪ TRIẾT LÝ VĂN HÓA “TÔN SƯ TRỌNG ĐẠO” TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI VIỆT NAM

Tóm tắt: “Tôn sư trọng đạo” là triết lý văn hóa truyền thống, thể hiện đạo lý và cách ứng xử của dân tộc Việt Nam đối với tri thức, người thầy và sự nghiệp giáo dục. Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 là dịp tôn vinh, khẳng định và lan tỏa những giá trị ấy. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, kinh tế thị trường và chuyển đổi số, việc bảo tồn, phát huy triết lý này có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng văn hóa học đường, văn hóa ứng xử và phát triển con người Việt Nam toàn diện. Bài viết phân tích cơ sở hình thành, giá trị cơ bản, ý nghĩa hiện nay và đề xuất giải pháp phát huy truyền thống “tôn sư trọng đạo” trong bối cảnh mới.
Từ khóa: Ngày Nhà giáo Việt Nam; giá trị văn hóa; triết lý tôn sư trọng đạo; văn hóa giáo dục; truyền thống hiếu học.
Mở đầu
Trong tiến trình lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam đã hình thành, vun đắp và lưu truyền nhiều giá trị văn hóa tốt đẹp, tạo nên bản sắc và sức mạnh tinh thần của cộng đồng. Trong hệ thống các giá trị ấy, truyền thống hiếu học, trọng tri thức và đạo lý “tôn sư trọng đạo” giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là chuẩn mực đạo đức trong quan hệ giữa người dạy và người học mà còn phản ánh một triết lý văn hóa sâu sắc về vai trò của giáo dục, vị thế của người thầy và trách nhiệm của các thế hệ trong việc tiếp nhận, kế thừa và phát triển tri thức, đạo lý của dân tộc. Triết lý “tôn sư trọng đạo” được hình thành trên cơ sở coi trọng tri thức, đề cao người truyền thụ tri thức và khẳng định mối quan hệ gắn bó giữa học tập với tu dưỡng đạo đức, hoàn thiện nhân cách. Trong quan niệm truyền thống của người Việt, người thầy không chỉ là người dạy chữ mà còn là người dạy đạo lý, hướng dẫn cách làm người, góp phần hình thành nhân cách và định hướng giá trị sống cho các thế hệ học trò. Vì vậy, sự kính trọng người thầy cũng chính là biểu hiện của thái độ trân trọng tri thức, đạo học và những giá trị tinh thần tốt đẹp của dân tộc.
Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 hằng năm là dịp để toàn xã hội thể hiện lòng biết ơn, sự kính trọng đối với các thế hệ nhà giáo; đồng thời khẳng định, củng cố và lan tỏa triết lý văn hóa “tôn sư trọng đạo” trong đời sống đương đại. Không chỉ là ngày hội của ngành giáo dục, 20/11 còn là sự kiện văn hóa có ý nghĩa xã hội sâu sắc, góp phần giáo dục truyền thống hiếu học, đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và ý thức trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với sự nghiệp giáo dục.
1. Lịch sử hình thành triết lý văn hóa “tôn sư trọng đạo” và sự ra đời của Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11
1.1. Cơ sở hình thành triết lý văn hóa “tôn sư trọng đạo” trong truyền thống dân tộc Việt Nam
Trong lịch sử phát triển của dân tộc Việt Nam, giáo dục luôn giữ vai trò quan trọng trong việc truyền thụ tri thức, duy trì các chuẩn mực đạo đức và bảo đảm sự kế thừa văn hóa giữa các thế hệ. Từ gia đình, cộng đồng đến các thiết chế giáo dục truyền thống, việc học tập và rèn luyện đạo đức luôn được coi trọng. Chính trong môi trường văn hóa đó, quan niệm kính trọng người thầy, đề cao đạo học và coi trọng việc học làm người từng bước hình thành, phát triển và trở thành một chuẩn mực ứng xử có sức sống lâu bền.
Triết lý “tôn sư trọng đạo” được cấu thành từ hai nội dung có mối quan hệ chặt chẽ. “Tôn sư” là kính trọng, ghi nhận vai trò, công lao và trách nhiệm của người thầy trong việc truyền thụ tri thức, giáo dục nhân cách. “Trọng đạo” là coi trọng đạo lý, tri thức, lẽ phải và những chuẩn mực đạo đức làm nền tảng cho quá trình học tập, tu dưỡng và hoàn thiện con người. Hai nội dung này thống nhất với nhau, thể hiện quan niệm của dân tộc Việt Nam về mối quan hệ giữa người truyền dạy tri thức với những giá trị mà con người cần tiếp nhận, gìn giữ và thực hành.
Như vậy, “tôn sư trọng đạo” không đơn thuần là một quy tắc ứng xử mà đã phát triển thành triết lý văn hóa, phản ánh quan niệm của dân tộc về mối quan hệ giữa tri thức, đạo đức và nhân cách; giữa người dạy, người học và cộng đồng xã hội. Đây chính là một trong những nền tảng quan trọng tạo nên bản sắc văn hóa giáo dục Việt Nam.
1.2. Sự ra đời của Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 và ý nghĩa trong đời sống văn hóa xã hội hiện nay
Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 bắt nguồn từ phong trào quốc tế về đoàn kết, bảo vệ quyền lợi và tôn vinh những người làm công tác giáo dục. Năm 1946, Liên hiệp Quốc tế các Công đoàn giáo dục (FISE) được thành lập tại Paris (Pháp). Năm 1949, tổ chức này thông qua “Hiến chương các nhà giáo”, đặt ra những nguyên tắc quan trọng liên quan đến nghề nghiệp, quyền lợi và trách nhiệm của đội ngũ nhà giáo.
Ngày 28/9/1982, Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) ban hành Quyết định số 167-HĐBT, chính thức lấy ngày 20/11 hằng năm là Ngày Nhà giáo Việt Nam. Đây là dấu mốc quan trọng, thể hiện sự ghi nhận của Nhà nước đối với vai trò, vị trí của đội ngũ nhà giáo trong sự nghiệp giáo dục và đào tạo, đồng thời tạo cơ sở để ngày lễ trở thành một nét đẹp trong đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân. Từ đó đến nay, Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 không chỉ là ngày kỷ niệm của ngành giáo dục mà đã trở thành sự kiện văn hóa có sức lan tỏa rộng rãi trong toàn xã hội. Những hoạt động tri ân, thăm hỏi thầy cô, gặp gỡ các thế hệ học trò, biểu dương nhà giáo tiêu biểu và ôn lại truyền thống nhà trường đã góp phần tái hiện, củng cố và lan tỏa triết lý “tôn sư trọng đạo”.
Kế thừa truyền thống hiếu học, luôn đề cao vị trí, vai trò của giáo dục đối với sự phát triển của đất nước, thấm nhuần tư tưởng “phi trí bất hưng”, Đảng ta luôn đặc biệt coi trọng và dành nhiều nguồn lực đầu tư cho sự nghiệp giáo dục của nước nhà. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục khẳng định: “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, quyết định tương lai dân tộc”[1]. Vì vậy, Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 là dịp để các giá trị văn hóa truyền thống được biểu hiện tập trung thông qua những tình cảm, hành vi và hoạt động cụ thể trong đời sống xã hội. Ngày lễ không tạo ra truyền thống “tôn sư trọng đạo” mà góp phần khẳng định, duy trì và phát triển một giá trị văn hóa đã được dân tộc hình thành, bồi đắp qua nhiều thế hệ.
2. Những giá trị văn hóa cốt lõi trong triết lý “tôn sư trọng đạo” của dân tộc Việt Nam
Một trong những giá trị nổi bật của triết lý “tôn sư trọng đạo” là sự tôn trọng tri thức và đề cao vai trò của người thầy trong quá trình hình thành, phát triển con người. Trong quan niệm truyền thống, tri thức không chỉ là phương tiện để con người nâng cao hiểu biết mà còn là cơ sở để nhận thức đúng đắn về cuộc sống, phân biệt phải trái, hoàn thiện nhân cách và đóng góp cho cộng đồng.
Người thầy giữ vị trí đặc biệt bởi họ là người truyền đạt tri thức, hướng dẫn phương pháp tư duy và bồi dưỡng những phẩm chất cần thiết cho người học. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Nhiệm vụ giáo dục là rất quan trọng và vẻ vang, nếu không có thầy giáo thì không có giáo dục… không có giáo dục, không có cán bộ thì không nói gì đến kinh tế - văn hóa” [2]. Tư tưởng đó khẳng định vai trò của nhà giáo không chỉ trong lĩnh vực giáo dục mà còn đối với sự phát triển toàn diện của đất nước. Trong xã hội hiện đại, khi khoa học, công nghệ và kinh tế tri thức phát triển mạnh mẽ, giá trị này càng có ý nghĩa quan trọng. Người thầy không chỉ truyền đạt những kiến thức có sẵn mà còn hướng dẫn người học tiếp cận nguồn tri thức mới, hình thành tư duy độc lập, khả năng sáng tạo và năng lực học tập suốt đời. Người thầy cần không ngừng học tập, đổi mới, nâng cao trình độ chuyên môn, giữ gìn phẩm chất và trách nhiệm nêu gương. Đây là điều kiện để sự kính trọng của xã hội đối với nhà giáo được xây dựng trên nền tảng tri thức, nhân cách và những đóng góp thực chất.
Lòng biết ơn là một phẩm chất đạo đức quan trọng, đồng thời là giá trị văn hóa được thể hiện xuyên suốt trong đời sống tinh thần của dân tộc Việt Nam. Trong lĩnh vực giáo dục, lòng biết ơn được thể hiện rõ nét qua tình cảm kính trọng và sự ghi nhớ công lao của thầy cô giáo. Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 trở thành dịp để văn hóa tri ân được thể hiện một cách sinh động trong đời sống xã hội. Những hoạt động thăm hỏi thầy cô, họp mặt cựu học sinh, tri ân các thế hệ nhà giáo, chia sẻ những kỷ niệm về mái trường và người dạy học đều góp phần làm sâu sắc thêm mối quan hệ tình cảm giữa các thế hệ. Tuy nhiên, giá trị của văn hóa tri ân không chỉ được thể hiện trong một ngày lễ mà cần được duy trì trong suốt quá trình học tập, công tác và cuộc sống. Sự trưởng thành của người học, ý thức sống có trách nhiệm, tinh thần vận dụng tri thức để đóng góp cho cộng đồng và xã hội chính là những biểu hiện thiết thực của lòng biết ơn đối với thầy cô.
Giá trị văn hóa của triết lý “tôn sư trọng đạo” còn thể hiện ở mối quan hệ biện chứng giữa trách nhiệm của người dạy và nghĩa vụ của người học. Người thầy cần tận tâm, gương mẫu, có trách nhiệm với nghề nghiệp; người học cần có thái độ nghiêm túc, tinh thần cầu thị, tôn trọng và chủ động tiếp nhận tri thức. Sự thống nhất giữa hai yếu tố này góp phần hình thành môi trường giáo dục lành mạnh, trong đó tri thức và đạo đức cùng được coi trọng. Trong điều kiện hiện nay, giáo dục nhân cách cần gắn với những yêu cầu mới như ý thức công dân, tinh thần thượng tôn pháp luật, trách nhiệm cộng đồng, năng lực hợp tác và văn hóa ứng xử, nhất là trên không gian mạng.
Ngày nay, trước bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, khoa học, văn hóa và giáo dục, nền giáo dục Việt Nam, văn hóa hiếu học và truyền thống “tôn sư trọng đạo” đang đứng trước nhiều thách thức. Sự giao thoa văn hóa, tác động của kinh tế thị trường, công nghệ số và mạng xã hội đã làm thay đổi nhận thức, lối sống, hệ giá trị và cách ứng xử của một bộ phận thế hệ trẻ. Đáng chú ý, những biểu hiện xem nhẹ tri thức, suy giảm lòng biết ơn và ứng xử thiếu chuẩn mực với thầy cô đặt ra yêu cầu cấp thiết về gìn giữ, kế thừa và phát huy những giá trị đạo đức truyền thống trong đời sống hiện đại.
3. Giải pháp phát huy giá trị văn hóa trong triết lý “tôn sư trọng đạo” trong đời sống xã hội Việt Nam hiện nay
Một là, tăng cường giáo dục nhận thức về giá trị văn hóa của triết lý “tôn sư trọng đạo”
Cần tiếp tục nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành, gia đình, nhà trường và toàn xã hội về vị trí, vai trò của triết lý “tôn sư trọng đạo” trong hệ thống giá trị văn hóa dân tộc. Việc giáo dục truyền thống này cần được thực hiện thường xuyên, có hệ thống, thông qua chương trình giáo dục chính khóa, hoạt động ngoại khóa, sinh hoạt tập thể và các phong trào văn hóa tại cộng đồng. Việc giáo dục không nên dừng lại ở những khẩu hiệu hoặc hoạt động mang tính phong trào mà phải được cụ thể hóa bằng hành vi ứng xử, thái độ học tập, tinh thần trách nhiệm và ý thức tự hoàn thiện bản thân.
Hai là, xây dựng văn hóa tri ân gắn với những hành động thiết thực
Cần phát huy các hình thức tri ân nhà giáo phù hợp với truyền thống văn hóa dân tộc và điều kiện xã hội hiện đại. Các hoạt động kỷ niệm ngày 20/11 cần đề cao tính nhân văn, sự chân thành và ý nghĩa giáo dục, tránh chạy theo hình thức, phô trương hoặc đặt nặng giá trị vật chất.
Các cơ sở giáo dục, tổ chức xã hội và địa phương có thể tổ chức những chương trình gặp mặt các thế hệ nhà giáo, thăm hỏi nhà giáo có hoàn cảnh khó khăn, tri ân các thầy cô đã nghỉ hưu, biểu dương những tấm gương tận tụy với nghề. Qua đó, văn hóa tri ân được chuyển hóa thành những hành động cụ thể, có ý nghĩa thiết thực đối với cá nhân và cộng đồng.
Ba là, phát huy vai trò nêu gương của nhà giáo gắn với xây dựng đạo đức và nhân cách người học
Người thầy có vai trò quan trọng trong việc truyền thụ tri thức và định hướng các giá trị đạo đức, văn hóa cho thế hệ trẻ. Vì vậy, cần chú trọng xây dựng đội ngũ nhà giáo có phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp, năng lực chuyên môn và tinh thần trách nhiệm cao; đồng thời khuyến khích sự đổi mới, sáng tạo và ý thức tự học, tự rèn luyện.
Việc phát huy truyền thống “tôn sư trọng đạo” phải gắn liền với sự nêu gương của người thầy. Khi nhà giáo thực sự là tấm gương về tri thức, đạo đức, lối sống và tinh thần cống hiến, các giá trị văn hóa mà họ truyền đạt mới có sức thuyết phục và lan tỏa sâu rộng trong người học và xã hội.
Bốn là, bảo đảm điều kiện và chính sách để nâng cao vị thế xã hội của nhà giáo
Tôn vinh người thầy không chỉ thể hiện qua những hoạt động kỷ niệm mà cần được cụ thể hóa bằng các chính sách thiết thực nhằm bảo đảm đời sống vật chất, tinh thần và điều kiện làm việc của đội ngũ nhà giáo. Cần tiếp tục hoàn thiện chính sách đãi ngộ, đào tạo, bồi dưỡng và phát triển đội ngũ nhà giáo; chú trọng hỗ trợ giáo viên công tác tại vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới và hải đảo. Đây là điều kiện quan trọng để giá trị tôn vinh người thầy không chỉ tồn tại trong nhận thức, tình cảm mà còn được thể hiện bằng sự quan tâm, trách nhiệm và hành động cụ thể của Nhà nước và xã hội.
Năm là, phát huy vai trò của gia đình và xã hội trong việc nuôi dưỡng văn hóa tôn sư trọng đạo.
Gia đình là môi trường giáo dục đầu tiên, nơi trẻ em hình thành nhận thức và thái độ đối với thầy cô, nhà trường và việc học tập. Cha mẹ cần làm gương trong cách ứng xử với giáo viên, phối hợp với nhà trường trên tinh thần xây dựng, đồng thời hướng dẫn con em biết trân trọng công sức của người dạy học. Các tổ chức xã hội, cơ quan truyền thông và cộng đồng cần góp phần lan tỏa những tấm gương nhà giáo tiêu biểu, những câu chuyện giáo dục giàu tính nhân văn, qua đó củng cố niềm tin xã hội đối với sự nghiệp trồng người.
Kết luận
Triết lý “tôn sư trọng đạo” là giá trị văn hóa truyền thống tiêu biểu, thể hiện đạo lý của dân tộc Việt Nam về tri thức, người thầy và đạo làm người. Triết lý này góp phần hình thành chuẩn mực ứng xử thầy trò, đề cao lòng biết ơn, tinh thần hiếu học, sự tôn trọng tri thức và trách nhiệm kế thừa giữa các thế hệ. Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 là dịp khẳng định và lan tỏa những giá trị tốt đẹp ấy. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, kinh tế thị trường và chuyển đổi số, việc bảo tồn, phát huy truyền thống “tôn sư trọng đạo” cần gắn với xây dựng văn hóa học đường, văn hóa ứng xử và phát triển con người Việt Nam toàn diện. Qua đó, những giá trị truyền thống được chuyển hóa thành nhận thức, thái độ và hành vi thiết thực, đồng thời hài hòa với các giá trị tiến bộ của thời đại.

ThS. Phạm Văn Dũng
Giảng viên Khoa Lý luận cơ sở


Tài liệu tham khảo
[1] Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, Tập1, tr.100.
[2] Hồ Chí Minh: Toàn tập, t.10, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr.345

Điểm tin

HÌNH ẢNH HOẠT ĐỘNG

  • Hình_LD

    Thường trực Tỉnh ủy Lâm Đồng làm việc với trường Chính trị

  • Bế giảng C17

    Lễ Bế giảng lớp Cao cấp Lý luận Chính trị C17 Lâm Đồng

  • DH ĐOAN TRUONG

    Đại hội Đoàn TNCSHCM trường Chính trị tỉnh Lâm Đồng nhiệm kỳ 2022 - 2027

  • HN CBCC 2022

    Hội nghị Công chức, Viên chức và Người lao động năm 2022

  • Bế giảng K36

    Lễ Bế giảng lớp Trung cấp LLCT-HC K36 hệ tập trung

  • DH Chi bo 1

    Đại hội Chi bộ 1 nhiệm kỳ 2022-2025 (Đại hội mẫu)

THỐNG KÊ TRUY CẬP
001987890
Đang truy cập : 12