Tóm tắt: Trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo đang mở ra những khả năng mới trong hoạt động giáo dục, trong đó có giáo dục lý luận chính trị tại các trường chính trị. Với khả năng hỗ trợ khai thác thông tin, xây dựng học liệu, tổ chức dạy học, tự học và kiểm tra, đánh giá, trí tuệ nhân tạo có thể góp phần đổi mới giáo dục lý luận chính trị theo hướng linh hoạt, tương tác và gắn với thực tiễn. Tuy nhiên, việc sử dụng trí tuệ nhân tạo cũng đặt ra những vấn đề về độ tin cậy của thông tin, sự phụ thuộc vào công nghệ và năng lực sử dụng của giảng viên, học viên. Bài viết phân tích vai trò của trí tuệ nhân tạo, những kết quả, hạn chế và đề xuất giải pháp phát huy hiệu quả trong đổi mới giáo dục lý luận chính trị tại các trường chính trị.

Từ khóa: trí tuệ nhân tạo, giáo dục lý luận chính trị, trường chính trị, chuyển đổi số, đổi mới giáo dục.

1. Mở đầu

Chuyển đổi số (CĐS), phát triển khoa học, công nghệ (KH,CN) và đổi mới sáng tạo (ĐMST) đang trở thành những yêu cầu quan trọng trong quá trình phát triển đất nước. Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị “về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia” xác định phát triển KH, CN, ĐMST và CĐS quốc gia là “đột phá hàng đầu, là động lực chính” để phát triển đất nước. Trong đó, trí tuệ nhân tạo ngày càng có vai trò quan trọng trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội.

Trong lĩnh vực giáo dục, Quyết định số 131/QĐ-TTg ngày 25/01/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo giai đoạn 2022 - 2025, định hướng đến năm 2030” đã xác định chuyển đổi số gắn với “đổi mới mô hình dạy - học”⁽⁷⁾. Quy định số 393-QĐ/TW ngày 05/01/2026 của Ban Bí thư “về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy của trường chính trị tỉnh, thành phố” xác định trường chính trị tỉnh, thành phố “có chức năng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý các cơ quan, đơn vị của hệ thống chính trị xã, phường, đặc khu; cán bộ, công chức, viên chức, người làm việc ở các hội quần chúng được Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ ở địa phương…” và “tham gia tổng kết thực tiễn, nghiên cứu khoa học về xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị ở địa phương”⁽¹⁾. Đồng thời, Quy định số 396-QĐ/TW ngày 06/01/2026 của Ban Bí thư “về trường chính trị chuẩn” tiếp tục đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của các trường chính trị⁽²⁾.

Trong bối cảnh đó, khai thác trí tuệ nhân tạo trong giáo dục lý luận chính trị  (LLCT) cần gắn với đổi mới nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học và kiểm tra, đánh giá, đồng thời bảo đảm tính chính xác, khoa học và định hướng của nội dung giáo dục.

2. Nội dung

2.1. Cơ sở lý luận về trí tuệ nhân tạo và đổi mới giáo dục lý luận chính trị tại các trường chính trị

2.1.1. Trí tuệ nhân tạo

Trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence - AI) là lĩnh vực công nghệ hướng tới việc xây dựng các hệ thống máy móc có khả năng thực hiện một số nhiệm vụ thường đòi hỏi năng lực trí tuệ của con người. Theo OECD, hệ thống trí tuệ nhân tạo là hệ thống dựa trên máy móc, có khả năng suy luận từ dữ liệu đầu vào để tạo ra các đầu ra như dự đoán, nội dung, khuyến nghị hoặc quyết định; các hệ thống có thể khác nhau về mức độ tự chủ và khả năng thích ứng sau khi được triển khai⁽⁹⁾. UNESCO nhấn mạnh AI là lĩnh vực phát triển nhanh, tạo ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra nhiều vấn đề về đạo đức, trách nhiệm và sự giám sát của con người trong quá trình phát triển, triển khai và sử dụng AI¹⁰⁾.

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo tạo sinh đã mở rộng khả năng hỗ trợ con người trong xử lý và tạo lập nội dung. Trong giáo dục, AI có thể được khai thác để hỗ trợ xây dựng học liệu, thiết kế hoạt động dạy học, trao đổi với người học và một số hoạt động kiểm tra, đánh giá. Tuy nhiên, việc sử dụng AI cần gắn với kiểm tra, đối chiếu thông tin, sự giám sát của con người và trách nhiệm của người sử dụng. AI vì vậy được xem là công cụ hỗ trợ quá trình giáo dục, không thay thế vai trò chuyên môn và định hướng của người giảng viên⁽¹⁰⁾.

2.1.2. Đổi mới giáo dục lý luận chính trị trong bối cảnh chuyển đổi số

Đổi mới giáo dục LLCT là quá trình điều chỉnh, hoàn thiện hoạt động giáo dục nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng và đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Đối với các trường chính trị, quá trình này cần gắn với mục tiêu, nội dung chương trình, đặc điểm người học và yêu cầu vận dụng kiến thức vào thực tiễn công tác.

Trong bối cảnh CĐS, đổi mới giáo dục LLCT được thể hiện ở việc đổi mới cách thức xây dựng, khai thác và cập nhật nội dung; phương pháp và hình thức tổ chức dạy học; tăng cường khả năng tự học, trao đổi và tương tác của người học; đồng thời đổi mới kiểm tra, đánh giá theo hướng chú trọng khả năng hiểu, phân tích và vận dụng kiến thức lý luận vào thực tiễn. Hoạt động của giảng viên cũng có sự dịch chuyển từ chủ yếu cung cấp, truyền đạt nội dung sang tổ chức, định hướng, trao đổi và hỗ trợ người học khai thác thông tin, xử lý vấn đề và liên hệ thực tiễn.

Do đó, đổi mới giáo dục LLCT trong bối cảnh CĐS không chỉ thể hiện ở việc sử dụng công nghệ, mà hướng đến nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học, phát huy tính chủ động của người học, tăng cường tương tác và bảo đảm tính chính xác, khoa học, định hướng của nội dung giáo dục. Đây là cơ sở để xem xét vai trò của trí tuệ nhân tạo đối với quá trình đổi mới này.

2.1.3. Vai trò của trí tuệ nhân tạo đối với đổi mới giáo dục lý luận chính trị

Trí tuệ nhân tạo tạo thêm công cụ và phương thức hỗ trợ khai thác thông tin, chuẩn bị nội dung, tổ chức tương tác và hỗ trợ người học. Khả năng xử lý lượng thông tin lớn và tạo lập nội dung theo yêu cầu góp phần tạo điều kiện chuyển từ cách thức dạy học chủ yếu dựa trên truyền đạt sang tăng cường tương tác, trao đổi, khai thác thông tin và giải quyết vấn đề.

Tuy nhiên, trí tuệ nhân tạo không thay thế hoạt động giáo dục hay vai trò của giảng viên. Giá trị của công nghệ chỉ được phát huy khi gắn với mục tiêu giáo dục, có sự lựa chọn, kiểm chứng thông tin và định hướng phù hợp của giảng viên. Điều này đặc biệt quan trọng đối với giáo dục LLCT nhằm bảo đảm tính chính xác, khoa học, định hướng và phát huy tư duy độc lập của người học.

2.2. Thực tiễn đổi mới giáo dục lý luận chính trị dưới tác động của trí tuệ nhân tạo tại các trường chính trị

2.2.1. Những kết quả đạt được

Thực tiễn bước đầu tại một số trường chính trị cho thấy trí tuệ nhân tạo đã bước đầu được khai thác trong giáo dục LLCT, chủ yếu ở hoạt động chuẩn bị bài giảng, khai thác học liệu, hỗ trợ học tập và xử lý thông tin. Việc sử dụng trí tuệ nhân tạo được đặt trong quá trình đổi mới phương pháp giáo dục theo hướng tăng cường tương tác, phát huy tính chủ động của người học và gắn lý luận với thực tiễn.

Quá trình đổi mới phương thức dạy học được thể hiện rõ qua việc triển khai mô hình đồng giảng và tăng cường sự tham gia, tương tác của người học trong quá trình kiến tạo tri thức. Quy chế Đào tạo Trung cấp LLCT ban hành kèm theo Quyết định số 988-QĐ/HVCTQG ngày 20/3/2026 quy định tại khoản 2 Điều 10: “Mỗi buổi học bố trí 2 giảng viên”, trong đó giáo án do hai giảng viên cùng xây dựng, thể hiện rõ vai trò, nhiệm vụ của mỗi giảng viên. Quy chế Quản lý hoạt động bồi dưỡng của trường chính trị cũng quy định việc “áp dụng phương pháp giảng dạy tích cực”, tăng cường trao đổi giữa giảng viên và học viên, giữa các học viên và bồi dưỡng thông qua tình huống thực tiễn⁽⁵⁾. Cùng với đó, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đã triển khai tập huấn mô hình “giảng viên - học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới” cho đội ngũ trong toàn hệ thống, trong đó có nội dung ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy⁽⁶⁾. Những đổi mới này tạo thêm điều kiện để khai thác trí tuệ nhân tạo gắn với quá trình tổ chức và thực hiện hoạt động dạy học.

Ở hoạt động học tập, qua khảo sát 90 học viên Trung cấp lý luận chính trị tại Trường Chính trị tỉnh Quảng Ngãi cho thấy 75,6% học viên đánh giá trí tuệ nhân tạo ở mức “quan trọng” hoặc “rất quan trọng” đối với đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị. Học viên sử dụng trí tuệ nhân tạo để tra cứu thông tin liên quan bài giảng, làm rõ khái niệm, mở rộng hiểu biết và hệ thống hóa nội dung học tập⁽³⁾. Đối với giảng viên, trí tuệ nhân tạo được khai thác để hỗ trợ xây dựng bài giảng, cập nhật kiến thức, phân tích tài liệu và phát triển ý tưởng nghiên cứu⁽⁸⁾.

Qua thực tiễn bước đầu, trí tuệ nhân tạo đang trở thành một công cụ được giảng viên và học viên khai thác trong quá trình dạy và học, góp phần mở rộng cách tiếp cận thông tin, học liệu và các hình thức tương tác trong giáo dục LLCT.

2.2.2. Những hạn chế và vấn đề đặt ra

Việc khai thác trí tuệ nhân tạo trong giáo dục LLCT tại một số trường chính trị vẫn còn một số hạn chế. Mức độ sử dụng chưa đồng đều giữa giảng viên và học viên; khả năng khai thác công cụ, xây dựng yêu cầu và kiểm tra, xử lý thông tin do trí tuệ nhân tạo cung cấp còn khác nhau. Kết quả khảo sát tại Trường Chính trị tỉnh Quảng Ngãi cũng cho thấy người học còn quan tâm đến độ chính xác, tính xác thực của thông tin do trí tuệ nhân tạo cung cấp và những hạn chế về kỹ năng sử dụng công cụ⁽³⁾.

Một vấn đề khác là trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra thông tin thiếu chính xác, không đầy đủ hoặc không phù hợp với yêu cầu của giáo dục lý luận chính trị. Nếu sử dụng kết quả do trí tuệ nhân tạo tạo ra mà thiếu kiểm chứng, người sử dụng có thể tiếp nhận hoặc truyền đạt những nội dung chưa bảo đảm căn cứ khoa học. Bên cạnh đó, việc phụ thuộc quá mức vào công nghệ có thể ảnh hưởng đến khả năng tự nghiên cứu, tư duy độc lập và tính chủ động của người học. Đối với giảng viên, điều này đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực chuyên môn, khả năng kiểm chứng thông tin và trách nhiệm trong lựa chọn, sử dụng sản phẩm của trí tuệ nhân tạo.

Thực tế này đòi hỏi việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo phải được đặt trong một khuôn khổ phù hợp, từ lựa chọn công cụ, kiểm chứng thông tin đến xác định trách nhiệm của người sử dụng, nhất là đối với những nội dung có yêu cầu cao về tính chính xác, khoa học và định hướng.

2.3. Nguyên nhân của những kết quả đạt được và hạn chế

Những kết quả bước đầu có được từ sự phát triển nhanh của công nghệ, yêu cầu chuyển đổi số trong giáo dục và sự quan tâm của các trường chính trị đối với đổi mới phương pháp dạy học, khai thác học liệu số. Khả năng hỗ trợ tìm kiếm, xử lý và tạo lập nội dung cũng tạo điều kiện để giảng viên, học viên tiếp cận và sử dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy học, học tập và nghiên cứu.

Những hạn chế chủ yếu liên quan đến sự khác nhau về năng lực, kỹ năng sử dụng và khả năng kiểm chứng thông tin của giảng viên, học viên. Bên cạnh đó, đây vẫn là lĩnh vực mới trong giáo dục lý luận chính trị, trong khi các quy định, hướng dẫn về phạm vi sử dụng, trách nhiệm và kiểm soát sản phẩm của trí tuệ nhân tạo chưa được hoàn thiện đầy đủ.

2.4. Giải pháp phát huy vai trò của trí tuệ nhân tạo trong đổi mới giáo dục lý luận chính trị tại các trường chính trị

Thứ nhất, nâng cao năng lực sử dụng trí tuệ nhân tạo cho giảng viên và học viên. Các trường chính trị cần tổ chức tập huấn theo hướng thực hành, tập trung vào những kỹ năng thiết thực như xây dựng yêu cầu cho trí tuệ nhân tạo, khai thác và đánh giá thông tin, sử dụng công cụ để xây dựng học liệu, thiết kế tình huống và hỗ trợ tự học. Đối với giảng viên, cần chú trọng cả năng lực công nghệ và năng lực sư phạm trong sử dụng trí tuệ nhân tạo, bảo đảm công nghệ phục vụ mục tiêu bài giảng thay vì thay thế hoạt động chuyên môn của giảng viên.

Thứ hai, gắn ứng dụng trí tuệ nhân tạo với đổi mới phương pháp và tổ chức dạy học. Sử dụng trí tuệ nhân tạo cần được tích hợp vào những hoạt động cụ thể như chuẩn bị bài giảng, xây dựng câu hỏi và tình huống, phân tích các vấn đề thực tiễn, hỗ trợ học viên tìm kiếm và hệ thống hóa thông tin. Các trường chính trị có thể kết hợp trí tuệ nhân tạo với phương pháp tình huống, thảo luận, phản biện và mô hình giảng viên - học viên đồng kiến tạo tri thức. Thực tế, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đã triển khai tập huấn mô hình này, trong đó có phương pháp dạy học bằng tình huống và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy.

Thứ ba, xây dựng cơ chế kiểm chứng và sử dụng có trách nhiệm đối với sản phẩm của trí tuệ nhân tạo. Các trường chính trị cần hướng dẫn giảng viên, học viên kiểm tra, đối chiếu thông tin do trí tuệ nhân tạo cung cấp với giáo trình, văn bản chính thống, tài liệu khoa học và các nguồn có độ tin cậy trước khi sử dụng. Đối với những nội dung liên quan đến chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và thực tiễn lãnh đạo, quản lý, yêu cầu kiểm chứng càng cần được coi trọng. Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm của người sử dụng, bảo vệ dữ liệu và thông tin cá nhân, hạn chế tình trạng phụ thuộc hoặc sử dụng máy móc sản phẩm do trí tuệ nhân tạo tạo ra.

Thứ tư, tạo lập các điều kiện bảo đảm cho ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong nhà trường. Cùng với nâng cao năng lực của người sử dụng, các trường chính trị cần từng bước hoàn thiện hạ tầng số, học liệu điện tử và nguồn dữ liệu phục vụ giảng dạy, học tập; khuyến khích xây dựng ngân hàng tình huống, câu hỏi và học liệu có thể khai thác cùng các công cụ trí tuệ nhân tạo.

3. Kết luận

Trí tuệ nhân tạo đang mở ra những khả năng mới trong khai thác thông tin, xây dựng học liệu, tổ chức dạy học và tự học tại các trường chính trị. Tuy nhiên, những hạn chế về năng lực sử dụng, khả năng kiểm chứng thông tin và nguy cơ phụ thuộc vào công nghệ đòi hỏi việc ứng dụng phải được thực hiện có định hướng và kiểm soát. Trong thời gian tới, các trường chính trị cần nâng cao năng lực sử dụng trí tuệ nhân tạo cho giảng viên, học viên; gắn công nghệ với đổi mới phương pháp dạy học; đồng thời hoàn thiện cơ chế kiểm chứng, sử dụng có trách nhiệm và các điều kiện bảo đảm. Qua đó, phát huy giá trị của trí tuệ nhân tạo trong đổi mới giáo dục lý luận chính trị và đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số tại các trường chính trị./.

ThS. Nguyễn Thị Thành Minh

Khoa Nhà nước và pháp luật

 * Tài liệu tham khảo

** Tài liệu trong nước

1. Ban Bí thư. (2026a). Quy định số 393-QĐ/TW ngày 05/01/2026 về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy của trường chính trị tỉnh, thành phố.
2. Ban Bí thư. (2026b). Quy định số 396-QĐ/TW ngày 06/01/2026 về trường chính trị chuẩn.
3. Bùi Hoàng Anh Thư. (2026). Thực trạng và giải pháp ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị ở Trường Chính trị tỉnh. Trường Chính trị tỉnh Quảng Ngãi, truy cập ngày 23/9/2026 tại https://truongchinhtri.quangngai.gov.vn/i5114-thuc-trang-va-giai-phap-ung-dung-tri-tue-nhan-tao-trong-dao-tao-boi-duong-li-luan-chinh-tri-o-truong-chinh-tri-tinh.aspx
4. Bộ Chính trị. (2024). Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
5. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. (2026a). Quyết định số 988-QĐ/HVCTQG ngày 20/3/2026 về ban hành các quy chế công tác trường chính trị.
6. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. (2026b). Khai mạc Hội nghị triển khai thực hiện và tập huấn mô hình giảng viên - học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới, truy cập ngày 23/9/2026 tại https://hcma.vn/khai-mac-hoi-nghi-trien-khai-thuc-hien-va-tap-huan-mo-hinh-giang-vien--hoc-vien-dong-kien-tao-tri-thuc-gia-tri-moi-21427.htm
7. Thủ tướng Chính phủ. (2022). Quyết định số 131/QĐ-TTg ngày 25/01/2022 phê duyệt Đề án “Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo giai đoạn 2022 - 2025, định hướng đến năm 2030”.
8. Trường Chính trị Trần Phú - Hà Tĩnh. (2026). Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong chuẩn bị bài giảng và nghiên cứu khoa học - cơ hội, trách nhiệm và yêu cầu đối với giảng viên Trường Chính trị Trần Phú, truy cập ngày 23/9/2026 tại https://truongchinhtrihatinh.gov.vn/index.php?language=vi&nv=news&op=nghien-cuu-khoa-hoc%2Fung-dung-tri-tue-nhan-tao-trong-chuan-bi-bai-giang-va-nghien-cuu-khoa-hoc-co-hoi-trach-nhiem-va-yeu-cau-doi-voi-giang-vien-truong-chinh-tri-tran-phu-959.html&utm_source=chatgpt.com

** Tài liệu nước ngoài

9. (2024). Explanatory memorandum on the updated OECD definition of an AI system. OECD Artificial Intelligence Papers, No. 8. OECD Publishing, Paris. https://doi.org/10.1787/623da898-en.
10. (2021). Recommendation on the Ethics of Artificial Intelligence. UNESCO.