Tóm tắt: thực hiện Quy định số 393-QĐ/TW, ngày 05/01/2026 của Ban Bí thư Trung ương về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy của trường chính trị tỉnh, thành phố và Quy định số 396-QĐ/TW, ngày 06/01/2026 về trường chính trị chuẩn, trong thời gian qua Trường Chính trị tỉnh Lâm Đồng đã đạt được những kết quả tích cực trong công tác đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu khoa học và tổng kết thực tiễn. Tuy nhiên trong thời gian tới để thực hiện mục tiêu xây dựng Trường Chính trị tỉnh Lâm Đồng đạt chuẩn, giai đoạn 2026 - 2032, chúng ta cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó giải pháp căn cơ về công tác chuyên môn là vận dụng phương pháp luận triết học Mác - Lênin vào nghiên cứu, giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị hiện nay.

Từ khóa:  phương pháp luận, lý luận chính trị

I. ĐẶT VẤN ĐỀ

Giáo dục lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ, đảng viên là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên nhằm củng cố bản lĩnh chính trị, nâng cao nhận thức tư tưởng, giữ vững niềm tin và phát huy vai trò tiên phong gương mẫu của mỗi đảng viên trong giai đoạn cách mạng mới. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xác định lý luận chính là “kim chỉ nam”, “ngọn đuốc” soi đường thắng lợi cho sự nghiệp cách mạng, Người khẳng định: “không có lý luận thì lúng túng như nhắm mắt mà đi”.

Hiện nay, việc chuyển đổi số trong giảng dạy lý luận chính trị tại các trường chính trị tỉnh, thành phố là xu thế tất yếu để nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn và hội nhập quốc tế. Với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, nhất là chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo AI đã giúp cho người nghiên cứu, giảng dạy, người học tiếp cận nhanh chóng với nhiều nguồn tư liệu, nhiều thông tin, nhiều phương pháp, cách thức giải quyết vấn đề. Thực tế trên bên cạnh những mặt tích cực thì cũng đang đặt ra nhiều thách thức cho công tác nghiên cứu, giảng dạy lý luận chính trị như dễ bị trí tuệ nhân tạo, thông tin trái chiều chi phối, áp đặt giáo điều, máy móc, thiếu trực quan, xa rời thực tiễn, xem nhẹ tính phát triển, hoặc là vô nguyên tắc, tư duy và phương pháp “chiết trung”. Đó là những điều rất nguy hiểm, tai hại trong nghiên cứu và giảng dạy lý luận chính trị trong bối cảnh hiện nay. Vì vậy ,việc vận dụng phương pháp luận triết học Mác-Lênin vào giảng dạy lý luận chính trị tại trường chính trị tỉnh, thành phố hiện nay luôn được đặc biệt quan tâm, chú trọng.

II. NỘI DUNG

1. Khái quát về Trường Chính trị tỉnh Lâm Đồng

Trường Chính trị tỉnh Lâm Đồng là đơn vị sự nghiệp trực thuộc Tỉnh uỷ Lâm Đồng, được thành lập từ ngày 01/7/2025 trên cơ sở hợp nhất 03 Trường chính trị của các tỉnh Lâm Đồng, Bình Thuận và Đắk Nông, thực hiện chức năng, nhiệm vụ theo Quy định số 393-QĐ/TW ngày 05/01/2026 của Ban Bí thư. Theo đó, Trường Chính trị tỉnh Lâm Đồng có chức năng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ; tham gia tổng kết thực tiễn; nghiên cứu khoa học về xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị ở địa phương.

Sau sáp nhập, Trường Chính trị tỉnh Lâm Đồng hiện nay được tổ chức với mô hình “Một trụ sở - ba điểm trường”, đặt tại trụ sở chính trị Trường Chính trị tỉnh Lâm Đồng cũ và hai cơ sở đặt tại địa điểm Trường Chính trị tỉnh Đắk Nông và Bình Thuận cũ. Đây là giải pháp đột phá để giải quyết bài toán địa lý và tạo thuận lợi cho công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của tỉnh khi đồng thời vận hành bộ máy chính quyền địa phương hai cấp và sắp xếp tinh gọn bộ máy của hệ thống chính trị. Đội ngũ giảng viên của Trường hiện có 66/86 viên chức (chiếm 76,74%), với trình độ chuyên môn ngày càng được tăng cường, trong đó tiến sĩ là 02, đang nghiên cứu sinh là 06 và thạc sĩ là 57 đồng chí. Về trình độ lý luận chính trị: Cao cấp lý luận chính trị: 56 đồng chí; Trung cấp lý luận chính trị 10 đồng chí. Về ngạch giảng viên: Giảng viên chính là 35 đồng chí và giảng viên là 31 đồng chí, trong đó có 14 đồng chí đủ tiêu chuẩn xét thăng hạng giảng viên chính. Có 64/66 giảng viên đã được bồi dưỡng kiến thức kinh điển Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, 66/66 giảng viên được bồi dưỡng về phương pháp giảng dạy tích cực.[1]

2. Sự cần thiết của việc vận dụng phương pháp luận triết học Mác - Lênin vào giảng dạy lý luận chính trị hiện nay

Phương pháp luận là lý luận về phương pháp, là hệ thống quan điểm, các nguyên tắc chỉ đạo con người tìm tòi, xây dựng, lựa chọn và vận dụng các phương pháp trong nhận thức và thực tiễn. Phương pháp luận có nhiều cấp độ; trong đó, phương pháp luận triết học là phương pháp luận chung nhất.

Thế giới quan và phương pháp luận triết học là lý luận nền tảng của chủ nghĩa Mác - Lênin: là sự kế thừa, phát triển tinh hoa chủ nghĩa duy vật và phép biện chứng trong lịch sử tư tưởng của nhân loại.

Thế giới ngày nay đang diễn ra những biến đổi hết sức sâu sắc, đã và đang bị chi phối bởi xu thế toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế tri thức và nó đang diễn ra trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Trong bối cảnh ấy, vai trò của phương pháp luận triết học Mác - Lênin không hề bị suy giảm mà trái lại ngày càng được thể hiện rõ vai trò trong nhận thức và cải tạo thực tiễn. Đặc biệt, đối với nước ta, vai trò định hướng của phương pháp luận triết học Mác - Lênin trong việc nhận thức của cán bộ, đảng viên và trong việc giải quyết những vấn đề phát triển mới của thời đại kỷ nguyên số được thể hiện rất cụ thể:

Thứ nhất, phương pháp luận triết học Mác - Lênin cung cấp những nguyên tắc chung nhất định hướng cho quá trình nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người.

Chức năng phương pháp luận của triết học Mác - Lênin trước hết thể hiện ở việc giúp con người xác định cách tiếp cận đúng đắn đối với sự vật, hiện tượng. Nhờ triết học, con người biết phải xuất phát từ hiện thực khách quan, tôn trọng quy luật, xem xét sự vật trong tính chỉnh thể, trong mối liên hệ qua lại và trong quá trình vận động, phát triển không ngừng của nó. Đây là cơ sở rất quan trọng để tránh những cách nhìn phiến diện, siêu hình, máy móc hoặc chủ quan, duy ý chí.

Thứ hai, phương pháp luận triết học Mác - Lênin định hướng cho con người, cũng như cho cán bộ, đảng viên trong việc lựa chọn phương pháp cụ thể phù hợp nhằm nhận thức và cải tạo hiện thực.

Từ các quan điểm phương pháp luận do triết học xác lập, con người có cơ sở để lựa chọn cách nghiên cứu, cách tổ chức hoạt động và cách giải quyết vấn đề phù hợp với từng đối tượng, từng hoàn cảnh cụ thể. Điều này có nghĩa là, triết học giúp con người không chỉ biết “nhìn đúng”, mà còn biết “làm đúng”. Đặc biệt, triết học Mác-Lênin với phương pháp luận duy vật biện chứng đòi hỏi người cán bộ, đảng viên phải xem xét sự vật một cách toàn diện, lịch sử - cụ thể, phát hiện mâu thuẫn, phân tích nguyên nhân và điều kiện của sự phát triển, từ đó đề ra giải pháp phù hợp. Chính nhờ chức năng này mà triết học trở thành công cụ tư duy quan trọng, giúp con người nâng cao năng lực phân tích, tổng hợp, khái quát và xử lý hiệu quả những vấn đề do thực tiễn đặt ra.

Thứ ba, phương pháp luận triết học Mác - Lênin góp phần hình thành phong cách tư duy khoa học, biện chứng và sáng tạo cho Nhân dân ta và cho đội ngũ cán bộ, đảng viên.

Thông qua việc tiếp cận các nguyên lý, quy luật và phạm trù triết học, con người hình thành được phong cách tư duy lôgíc, hệ thống, toàn diện và phát triển. Đây là điều đặc biệt cần thiết trong điều kiện thế giới hiện đại, khi thực tiễn luôn vận động nhanh chóng, phức tạp và đặt ra nhiều vấn đề mới. Triết học giúp con người biết nhìn xa, thấy rộng, tránh tuyệt đối hóa một chiều, biết xem xét sự vật trong nhiều mối quan hệ và nhiều cấp độ khác nhau. Đối với triết học Mác-Lênin, chức năng phương pháp luận còn thể hiện ở việc bồi dưỡng tư duy biện chứng cho cán bộ, đảng viên, nghĩa là tư duy biết phát hiện mâu thuẫn, nhận thức đúng vai trò của các nhân tố khách quan và chủ quan, từ đó cán bộ, đảng viên chủ động, linh hoạt và sáng tạo trong nhận thức cũng như hành động thực tiễn.

Hiện nay, trong thời đại kỷ nguyên mới, Việt Nam phải xử lý đồng thời nhiều quan hệ lớn: giữa tăng trưởng nhanh và phát triển bền vững; giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị; giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế sâu rộng; giữa chuyển đổi số với bảo đảm an sinh xã hội; giữa phát triển lực lượng sản xuất hiện đại với hoàn thiện quan hệ sản xuất phù hợp. Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị “về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia” xác định rõ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất và đổi mới quản trị quốc gia. Cách đặt vấn đề này có nội dung phương pháp luận rất gần với tư duy của triết học Mác-Lênin, vì nó yêu cầu phải nhìn sự phát triển như một chỉnh thể biện chứng, trong đó kinh tế, thể chế, công nghệ, con người, dữ liệu và quản trị không thể tách rời nhau. Nhờ phương pháp luận đó, triết học Mác-Lênin giúp tránh các cách tiếp cận phiến diện, siêu hình, duy ý chí; đồng thời giúp xác định đúng mâu thuẫn chủ yếu, đúng khâu đột phá và đúng lộ trình hành động trong từng giai đoạn. Từ đó, nâng cao năng lực tư duy và hiệu quả hoạt động thực tiễn của con người nói chung và đội ngũ cán bộ, đảng viên nói riêng.

Việc nghiên cứu, giảng dạy lý luận chính trị hiện nay cũng không nằm ngoài mục tiêu mà vai trò, chức năng phương pháp luận của triết học Mác-Lênin mang lại. Thông qua nghiên cứu, giảng dạy lý luận chính trị, góp phần hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học và phẩm chất chính trị cần thiết, đồng thời định hướng tư duy, hành động cho đội ngũ cán bộ, đảng viên hiện nay

Thực tế cho thấy, trong nghiên cứu, giảng dạy lý luận chính trị, những nguyên tắc, phương pháp luận triết học Mác - Lênin như: nguyên tắc khách quan, toàn diện, phát triển; nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn... có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Quá trình nghiên cứu, giảng dạy lý luận chính trị đặt ra những vấn đề cần phải giải quyết, đòi hỏi một lý luận khoa học, tiến bộ dẫn dắt. Có như vậy, mới đảm bảo nội dung, phương pháp, cũng như mục tiêu cần hướng tới, nhằm tạo cảm hứng cho người dạy và khả năng tiếp thu tốt nhất của chủ thể nghiên cứu, học tập.

Như vậy, cho nên, trong nghiên cứu, giảng dạy lý luận chính trị, linh hồn, xương sống cho sự thành công, cho việc đảm bảo chất lượng, hiệu quả, cho việc nâng cao tính sinh động, hấp dẫn, chính là việc đảm bảo các nguyên tắc phương pháp luận triết học Mác - Lênin được vận dụng một cách linh hoạt và toàn diện.

3. Thực trạng vận dụng phương pháp luận triết học Mác - Lênin trong công tác giảng dạy lý luận chính trị tại Trường Chính trị tỉnh Lâm Đồng, từ sau khi sáp nhập cho đến nay

Ngay sau sáp nhập, Ban Giám hiệu Trường đã chỉ đạo các khoa, phòng chuyên môn bố trí đội ngũ giảng viên, báo cáo viên thực hiện nhiệm vụ giảng dạy theo đúng quy định, đáp ứng được các tiêu chuẩn đề ra. Để hoạt động nghiên cứu, giảng dạy tránh rơi vào tình trạng mò mẫm, giải thích câu chữ vụn vặt, nó cần phải được dẫn dắt, định hướng bởi một lý luận khoa học, có tính hệ thống, Ban Giám hiệu Trường đi đến thống nhất, phải luôn quán triệt các nguyên tắc phương pháp luận của triết học Mác-Lênin. Theo đó, trong quá trình giảng dạy lý luận chính trị, vấn đề áp dụng trong bài giảng đã có sự thống nhất chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn, đảm bảo tính khách quan và sáng tạo phù hợp, tính toàn diện, lịch sử - cụ thể, phát triển theo quan điểm của Đảng ta là “kiên định, vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới”. Nhà trường cũng đã tổ chức hiệu quả các chương trình đào tạo, bồi dưỡng, đúng tiến độ, chất lượng và quy mô theo quy định. Kết quả từ tháng 7/2025 đến 7/2026 nhà trường đã tổ chức đào tạo 25 lớp trung cấp lý luận chính trị với 1.343 học viên, bồi dưỡng ngắn hạn (tập huấn) 04 lớp với 351 học viên, đạt 100% kế hoạch, đã kịp thời đáp ứng nhu cầu nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức trên địa bàn tỉnh. [2]

Chất lượng giảng dạy tiếp tục được chú trọng nâng cao, đội ngũ giảng viên của Trường, ngoài việc trang bị tri thức lý luận chính trị thuần túy, đã vận dụng những nguyên tắc phương pháp luận như: nguyên tắc khách quan, toàn diện, phát triển; nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn một cách khoa học, hợp lý. Bên cạnh đó, việc thực hiện chương trình, giáo trình và quy chế đào tạo được triển khai nghiêm túc, thống nhất theo quy định của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Nội dung giảng dạy được cập nhật kịp thời, tăng cường lồng ghép Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị và Kết luận số 89-KL/TW về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; đồng thời chú trọng, phát huy phương pháp dạy học tích cực, lấy người học làm trung tâm.

Kết quả học tập, rèn luyện của học viên: Kết quả học tập các lớp Trung cấp lý luận chính trị, các lớp bồi dưỡng 100% đều đạt yêu cầu trở lên, trong đó tỷ lệ khá, giỏi chiếm tỷ lệ cao. Ý thức trách nhiệm và thái độ học tập của học viên có những chuyển biến theo hướng tích cực. Năng lực tư duy và khả năng vận dụng những kiến thức lý luận đã học vào giải quyết những vấn đề thực tiễn phát sinh ngày càng được nâng cao. [3]

Bên cạnh những kết quả đạt được trong công tác giảng dạy, thì hiện nay đội ngũ giảng viên của Nhà trường còn tồn tại một số hạn chế như: chất lượng bài giảng của một số giảng viên chưa cao, còn hạn chế về kiến thức thực tế, nên việc đổi mới phương pháp dạy học, gắn lý luận với thực tiễn trong giảng dạy và nghiên cứu khoa học gặp một số khó khăn nhất định; bên cạnh đó, một số giảng viên chưa áp dụng linh hoạt các phương pháp dạy học tích cực, chưa đẩy mạnh việc ứng dụng khoa học, công nghệ trong soạn giáo án và giảng dạy.

4. Một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả của việc vận dụng phương pháp luận triết học Mác - Lênin vào nghiên cứu, giảng dạy lý luận chính trị hiện nay ở Trường Chính trị tỉnh Lâm Đồng

Trong thời gian tới, để khắc phục những hạn chế, nâng cao hiệu quả của việc vận dụng phương pháp luận triết học Mác - Lênin vào nghiên cứu, giảng dạy lý luận chính trị, qua đó đảm bảo tốt chất lượng giảng dạy của đội ngũ giảng viên, góp phần hoàn thành các tiêu chí Trường Chính trị tỉnh Lâm Đồng đạt chuẩn mức độ I năm 2027, đến năm 2032 đạt chuẩn mức độ II, chúng ta cần thực hiện tốt một số giải pháp cơ bản sau:

Thứ nhất, việc vận dụng phương pháp luận triết học Mác - Lênin vào nghiên cứu, giảng dạy lý luận chính trị luôn phải đảm bảo nguyên tắc khách quan, toàn diện, phát triển; nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn…

Trong nghiên cứu, giảng dạy lý luận chính trị, linh hồn, xương sống cho sự thành công, cho việc đảm bảo chất lượng, hiệu quả, cho việc nâng cao tính sinh động, hấp dẫn, chính là việc đảm bảo các nguyên tắc phương pháp luận triết học Mác - Lênin. Hiệu quả của điều đó chính là việc chủ thể lĩnh hội được lý luận và vận dụng vào thực tiễn cuộc sống cũng như công tác.

Cùng với đó, bảo đảm tính khách quan đồng thời phát huy tính chủ động, sáng tạo của chủ thể nhận thức, tính toàn diện, lịch sử - cụ thể và phát triển, sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong nghiên cứu, giảng dạy lý luận chính trị sẽ đảm bảo vững chắc cho việc ngăn ngừa bệnh kinh nghiệm, bệnh giáo điều, chiết trung, cũng như nâng cao chất lượng, hiệu quả trong việc nghiên cứu, giảng dạy lý luận chính trị hiện nay.

Thứ hai, giảng viên luôn chủ động, linh hoạt và sáng tạo trong việc vận dụng phương pháp luận triết học Mác - Lênin vào nghiên cứu, giảng dạy lý luận chính trị.

Trong từng nội dung lý luận chính trị, thông qua những kiến thức, đối tượng, mục tiêu cụ thể mà giảng viên cần chủ động, sáng tạo lựa chọn phương pháp nghiên cứu, giảng dạy phù hợp sao cho đạt hiệu quả cao nhất. Để làm được điều đó, giảng viên cần vận dụng linh hoạt các nguyên tắc phương pháp luận triết học Mác - Lênin.

Thứ ba, việc những nguyên lý khoa học của triết học Mác - Lênin phải được trình bày gắn liền với thực tiễn đất nước, được chứng minh bằng thực tiễn sinh động của đất nước, nếu không sẽ trở thành sách vở, kinh viện, giáo điều.

Bởi lý luận chính trị hết sức trừu tượng, nếu không gắn lý luận với thực tiễn, sẽ trở nên sách vở, sáo rỗng. Điều đó đòi hỏi, một mặt, giảng dạy lý luận chính trị phải gắn với đời sống thực tiễn. Mặt khác, thông qua giảng dạy lý luận chính trị, những vấn đề thực tiễn được giải đáp và làm sáng tỏ. Lý luận chính trị phản ánh đời sống xã hội, vì vậy, khi đời sống xã hội biến đổi, nội dung của lý luận chính trị cũng cần được bổ sung cho phù hợp.

Từ nhận thức đến hành động cần có sự thống nhất biện chứng, đòi hỏi đội ngũ giảng viên luôn tích cực, chủ động, linh hoạt và sáng tạo trong vận dụng phương pháp luận triết học Mác - Lênin, qua đó nâng cao chất lượng giảng dạy lý luận chính trị hiện nay.

ThS.Võ Thị Lý

GV Khoa Lý luận cơ sở

* Tài liệu tham khảo

[1], [2], [3]. Trường Chính trị tỉnh Lâm Đồng: Báo cáo số 64-BC/TCT, ngày 03/06/2026 Báo cáo kết quả thực hiện các nhiệm vụ chính trị và triển khai thực hiện Quy định số số 396 - QĐ/TW của Ban Bí thư về trường chính trị chuẩn từ tháng 07/2025 - 5/2026.