* Tóm tắt

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định quan điểm phát triển nhanh và bền vững, trong đó nhấn mạnh yêu cầu gắn kết chặt chẽ giữa phát triển kinh tế, phát triển xã hội và bảo vệ môi trường. Đây là định hướng quan trọng nhằm bảo đảm sự phát triển hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội và bảo vệ hệ sinh thái. Đối với tỉnh Lâm Đồng – địa phương có nhiều tiềm năng về nông nghiệp công nghệ cao, du lịch sinh thái và tài nguyên rừng, biển, việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội gắn với bảo vệ môi trường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Bài viết phân tích quan điểm của Đại hội XIV về phát triển bền vững, đồng thời đánh giá thực trạng thực hiện các mục tiêu, chỉ tiêu và nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội gắn với bảo vệ môi trường tại tỉnh Lâm Đồng hiện nay; làm rõ những kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm thực hiện hiệu quả các định hướng phát triển bền vững trong thời gian tới.

* Từ khóa: Kinh tế - xã hội; bảo vệ môi trường

1. Mở đầu: Quan điểm Đại hội XIV của Đảng về phát triển kinh tế – xã hội gắn với bảo vệ môi trường

Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định quan điểm phát triển đất nước theo hướng nhanh và bền vững, trong đó nhấn mạnh sự gắn kết chặt chẽ giữa tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường. Trước hết, Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu: “Tăng trưởng kinh tế phải gắn kết chặt chẽ với tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường, để đời sống vật chất và tinh thần của người dân không ngừng được nâng cao…” [1]. Đây là định hướng quan trọng nhằm bảo đảm sự phát triển lâu dài của đất nước, tránh tình trạng phát triển kinh tế bằng mọi giá gây tổn hại đến môi trường sinh thái. Đại hội XIV khẳng định nguyên tắc: “Không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần; phát triển phải hài hòa giữa kinh tế, xã hội và môi trường, phù hợp với định hướng phát triển bền vững và cam kết quốc tế của Việt Nam.”[2] .Ngoài ra, Đại hội XIV còn đề ra định hướng phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế số, khuyến khích các mô hình sản xuất thân thiện với môi trường, tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải khí nhà kính, khi nhấn mạnh: “Phát triển mạnh kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, khuyến khích doanh nghiệp và người dân thay đổi mô hình sản xuất, tiêu dùng theo hướng thân thiện với môi trường. Đây là giải pháp vừa bảo vệ môi trường, vừa tạo ra động lực tăng trưởng mới, phù hợp với xu thế phát triển toàn cầu.”[2]. Đại hội XIV cũng nhấn mạnh nhiệm vụ bảo vệ và phát triển rừng, bảo tồn đa dạng sinh học và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, nhằm bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước trong dài hạn... Những quan điểm này là cơ sở quan trọng để các địa phương, trong đó có tỉnh Lâm Đồng, xây dựng và triển khai các chiến lược phát triển kinh tế – xã hội gắn với bảo vệ môi trường phù hợp với điều kiện thực tiễn.

2. Thực trạng thực hiện các mục tiêu, chỉ tiêu và nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội gắn với bảo vệ môi trường tại tỉnh Lâm Đồng

2.1. Những kết quả đạt được

Trong những năm gần đây, tỉnh Lâm Đồng đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong việc phát triển kinh tế – xã hội gắn với bảo vệ môi trường. Trước hết, kinh tế của tỉnh tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng khá và cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực. Theo các báo cáo kinh tế địa phương: “Tổng GRDP của tỉnh đạt hơn 320 nghìn tỷ đồng”[3], phản ánh quy mô kinh tế ngày càng mở rộng và tiềm năng phát triển lớn của địa phương. Trong cơ cấu kinh tế của tỉnh, nông nghiệp vẫn giữ vai trò quan trọng, đặc biệt là nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Lâm Đồng được xem là một trong những địa phương đi đầu cả nước về phát triển nông nghiệp công nghệ cao, với “diện tích sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao đến hết năm 2025, tỉnh Lâm Đồng có trên 107.306 ha sản xuất nông nghiệp công nghệ cao và trên 149.700 ha sản xuất an toàn” [4] góp phần nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp và thu nhập của người dân.

Công tác quản lý, bảo vệ rừng, phòng cháy, chữa cháy rừng được tập trung chỉ đạo. Phát triển rừng, giao khoán, phong trào trồng rừng và cây phân tán được phát động, thực hiện đồng bộ. Các nhiệm vụ liên quan đến phòng ngừa và kiểm soát ô nhiễm, quản lý và cải thiện chất lượng môi trường, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm phát thải khí nhà kính bước đầu đạt kết quả đề ra. Ngoài ra, trong lĩnh vực môi trường, công tác bảo vệ và phát triển rừng được tỉnh đặc biệt chú trọng. Toàn tỉnh Lâm Đồng hiện có hơn 1,13 triệu ha rừng. Trong thời gian tới, tỉnh đặt mục tiêu bảo vệ và phát triển bền vững đối với diện tích rừng hiện có, giảm thiểu số vụ vi phạm và thiệt hại so với năm 2025, giữ vững tỷ lệ che phủ rừng đạt trên 46,2%, tỷ lệ các cơ sở sản xuất, kinh doanh đáp ứng yêu cầu về môi trường đạt khoảng 98% [5].

2.2. Một số hạn chế

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội gắn với bảo vệ môi trường tại tỉnh Lâm Đồng vẫn còn một số hạn chế như:

Quy mô nền kinh tế của tỉnh phát triển chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế; chất lượng tăng trưởng thiếu tính bền vững; kết quả chuyển dịch cơ cấu kinh tế còn chậm so với yêu cầu; chưa thu hút được nhiều nhà đầu tư chiến lược. Quá trình phát triển nông nghiệp công nghệ cao tại một số khu vực còn thiếu quy hoạch đồng bộ, đặc biệt là việc mở rộng diện tích nhà kính tại một số vùng phụ cận trung tâm gây ảnh hưởng đến cảnh quan và môi trường sinh thái. Tình trạng lấn chiếm đất rừng, phá rừng và khai thác tài nguyên trái phép vẫn còn xảy ra ở một số địa phương, gây ảnh hưởng đến công tác bảo vệ rừng và đa dạng sinh học. Áp lực từ quá trình phát triển du lịch và đô thị hóa cũng đặt ra nhiều thách thức đối với công tác bảo vệ môi trường, đặc biệt là vấn đề xử lý rác thải và nước thải tại các khu du lịch. Ngoài ra, biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan cũng đang tác động mạnh đến sản xuất nông nghiệp và đời sống của người dân.

2.3. Nguyên nhân của những kết quả đạt được và hạn chế

Những kết quả đạt được trong phát triển kinh tế – xã hội gắn với bảo vệ môi trường của tỉnh Lâm Đồng trước hết xuất phát từ sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng và Nhà nước, cùng với sự nỗ lực của chính quyền địa phương trong việc triển khai các chủ trương phát triển bền vững. Bên cạnh đó, tỉnh Lâm Đồng có nhiều lợi thế về điều kiện tự nhiên, khí hậu, đất đai và tài nguyên rừng, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển nông nghiệp công nghệ cao và du lịch sinh thái. Tuy nhiên, những hạn chế nêu trên cũng xuất phát từ một số nguyên nhân như: công tác quy hoạch và quản lý phát triển ở một số lĩnh vực còn chưa đồng bộ; nguồn lực đầu tư cho bảo vệ môi trường còn hạn chế; ý thức bảo vệ môi trường của một bộ phận người dân và doanh nghiệp chưa cao.

3. Một số giải pháp nhằm thực hiện hiệu quả phát triển kinh tế – xã hội gắn với bảo vệ môi trường tại tỉnh Lâm Đồng

Để thực hiện hiệu quả các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội gắn với bảo vệ môi trường theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, và Nghị quyết Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng lần thứ I, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp trên các lĩnh vực kinh tế, xã hội và môi trường như:

Thứ nhất, đẩy mạnh tái cơ cấu kinh tế theo hướng phát triển xanh và bền vững. Tỉnh Lâm Đồng tiếp tục đẩy mạnh tái cơ cấu nền kinh tế theo hướng nâng cao chất lượng tăng trưởng, gắn phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường sinh thái. Trong đó, cần tập trung phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp sinh thái và nông nghiệp hữu cơ, nhằm nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm nông nghiệp đồng thời giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Bên cạnh đó, tỉnh cần khuyến khích doanh nghiệp và người dân áp dụng các mô hình kinh tế tuần hoàn trong sản xuất nông nghiệp, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để tái chế thành phân bón hữu cơ hoặc các sản phẩm khác, góp phần giảm lượng chất thải ra môi trường. Ngoài ra, cần phát triển mạnh các ngành dịch vụ có giá trị gia tăng cao như du lịch sinh thái, du lịch nghỉ dưỡng và du lịch nông nghiệp, gắn với bảo tồn cảnh quan thiên nhiên và bản sắc văn hóa địa phương. Điều này không chỉ tạo nguồn thu cho địa phương mà còn góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và phát triển kinh tế bền vững.

Thứ hai, nâng cao hiệu quả công tác quy hoạch và quản lý phát triển: tỉnh Lâm Đồng cần rà soát, điều chỉnh và hoàn thiện các quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội, quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch đô thị và quy hoạch du lịch theo hướng đồng bộ và bền vững. Đặc biệt, cần quản lý chặt chẽ việc phát triển nông nghiệp nhà kính tại các phường trung tâm và các vùng phụ cận, nhằm hạn chế tình trạng phát triển tự phát gây ảnh hưởng đến cảnh quan và môi trường sinh thái. Bên cạnh đó, tỉnh cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện các quy định về bảo vệ môi trường trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhất là đối với các khu công nghiệp, cơ sở chế biến nông sản và các khu du lịch. Việc xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về môi trường sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực này.

Thứ ba, tăng cường quản lý tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ rừng: Lâm Đồng là một trong những địa phương có diện tích rừng lớn của cả nước, do đó việc bảo vệ và phát triển rừng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với phát triển bền vững của tỉnh. Trong thời gian tới, tỉnh cần tiếp tục triển khai hiệu quả hơn nữa các chương trình bảo vệ và phát triển rừng, phục hồi hệ sinh thái rừng và bảo tồn đa dạng sinh học. Đồng thời, cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi phá rừng, khai thác lâm sản trái phép. Ngoài ra, tỉnh cần tiếp tục mở rộng và nâng cao hiệu quả chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, qua đó tạo nguồn thu ổn định cho người dân tham gia bảo vệ rừng. Việc gắn lợi ích kinh tế của người dân với nhiệm vụ bảo vệ rừng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên rừng và giảm thiểu tình trạng phá rừng. Cùng với đó, hàng năm đẩy mạnh các chương trình trồng rừng và trồng cây xanh, góp phần nâng cao tỷ lệ che phủ rừng, cải thiện môi trường sinh thái và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Thứ tư, đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ và chuyển đổi số: Khoa học – công nghệ và chuyển đổi số đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên môi trường và phát triển kinh tế bền vững. Tỉnh Lâm Đồng cần đẩy mạnh hơn nữa ứng dụng các tiến bộ khoa học – công nghệ trong sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là các công nghệ hiện đại như nông nghiệp thông minh, hệ thống tưới tiết kiệm nước, công nghệ sinh học và công nghệ tự động hóa trong sản xuất nông nghiệp. Ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong công tác quản lý tài nguyên môi trường, xây dựng các hệ thống giám sát môi trường, quản lý rừng và cảnh báo sớm thiên tai nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Ngoài ra, việc phát triển các cơ sở dữ liệu số về tài nguyên đất, nước, rừng và môi trường cũng sẽ giúp chính quyền địa phương đưa ra các quyết định quản lý hiệu quả hơn trong quá trình phát triển kinh tế – xã hội.

Thứ năm, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cộng đồng trong bảo vệ môi trường: Bên cạnh các giải pháp về kinh tế và quản lý nhà nước, việc nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp về bảo vệ môi trường cũng có ý nghĩa rất quan trọng. Tỉnh Lâm Đồng cần đẩy mạnh hơn nữa công tác tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò của bảo vệ môi trường đối với phát triển bền vững. Các chương trình tuyên truyền cần được triển khai rộng rãi thông qua hệ thống truyền thông, trường học và các tổ chức đoàn thể. Đồng thời, cần khuyến khích sự tham gia của cộng đồng và doanh nghiệp trong các hoạt động bảo vệ môi trường như trồng cây xanh, bảo vệ rừng, phân loại rác thải tại nguồn và sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường. Đặc biệt, cần phát huy vai trò của Mặt trận tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội trong việc vận động người dân thực hiện các phong trào bảo vệ môi trường tại địa phương.

4. Kết luận

Phát triển kinh tế – xã hội gắn với bảo vệ môi trường là yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm chiến lược tổng thể phát triển đất nước nhanh, bền vững được nhấn mạnh trong văn kiện Đại hội XIV của Đảng khi: Bổ sung “bảo vệ môi trường”cùng với phát triển kinh tế là nhiệm vụ “trung tâm”[2]. Vì vậy, trong thời gian qua, mặc dù tỉnh Lâm Đồng đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong phát triển nông nghiệp công nghệ cao, du lịch sinh thái và bảo vệ rừng. Tuy nhiên, trước những thách thức của quá trình phát triển và tác động của biến đổi khí hậu, tỉnh cần tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng và lợi thế của địa phương hơn nữa sau sáp nhập; đồng thời bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môi trường sinh thái, góp phần thực hiện tốt mục tiêu phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

  Hoàng Thị Như Quỳnh

                                       Khoa Lý luận cơ sở

Tài liệu tham khảo:

[1] Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tr.33, tập I.

[2] Tài liệu hỏi – đáp về nội dung cơ bản của văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tr. 187, tr.189, tr. 101.

[3]Nguồn:https://baolamdong.vn/lam-dong-rong-mo-du-dia-phat-trien-hut-manh-nha-dau-tu-394066.html 

[4] Tỉnh ủy Lâm Đồng, Báo cáo tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2021 – 2025.

[5] Nghị quyết Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 – 2030, tr. 4.