Tóm tắt nội dung: Từ tháng 9/1910 đến tháng 2/1911, người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành dừng chân giảng dạy tại trường Dục Thanh (Phan Thiết), ngôi trường không chỉ là nơi tái hiện lại những phương pháp giáo dục tiến bộ, khơi dậy tinh thần dân tộc và lối sống mẫu mực của Người mà còn khẳng định giá trị lịch sử - văn hóa to lớn của trường Dục Thanh trong việc bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho các thế hệ mai sau.      

Từ khóa: Nguyễn Tất Thành; Trường Dục Thanh; giáo dục yêu nước

1. Mở đầu

Trường Dục Thanh (Phan Thiết) là một di tích lịch sử - văn hóa quốc gia đặc biệt, nơi hội tụ tinh thần yêu nước của phong trào Duy Tân và lòng thành kính sâu sắc của nhân dân Phan Thiết đối với lãnh tụ Hồ Chí Minh. Trong hành trình ra đi tìm đường cứu nước, người thanh niên Nguyễn Tất Thành đã dừng chân dạy học tại đây, đã để lại những dấu ấn sư phạm tiến bộ và nhân văn sâu sắc. Đặc biệt, Trường đã được Bộ Văn hóa (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận là di tích lịch sử - văn hóa quốc gia vào ngày 12/12/1986.

2. Nội dung

Trường Dục Thanh được các sĩ phu yêu nước sáng lập năm 1907, hưởng ứng phong trào Duy Tân “khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh” do cụ Phan Châu Trinh khởi xướng. Trường nằm trong khu đất nhà tự của anh em cụ Nguyễn Trọng Lội và Nguyễn Quý Anh là con của nhà thơ, nhà văn yêu nước Nguyễn Thông (1827-1884). Trường là một ngôi nhà chung, mái lợp ngói âm dương, vách ngăn bằng những song gỗ xếp chéo hình thoi, nền lát gạch. Trong đó chia làm ba dãy, có hai bảng đen, 21 bộ bàn ghế (lúc đông nhất có 60 học sinh) và một bộ trường kỷ là nơi các thầy giáo ngồi chấm bài. Ngoài phòng học chung, trường Dục Thanh còn có nhà Ngư là nơi nội trú của các thầy giáo và học trò ở xa đến dạy và học (trước đó là nơi chứa ngư lưới cụ và thùng để làm nước mắm của gia đình cụ Nguyễn Thông). Nhà Ngư, Ngọa Du sào, nơi thầy giáo Nguyễn Tất Thành thường xuyên đọc sách, báo và bàn luận quốc sự với các thầy giáo. Cây khế, giếng nước và nhiều hiện vật gốc ở Dục Thanh gồm: 1 bộ họa đàng trường kỷ, 1 bộ ván gõ 3 tấm, 1 chiếc án thư, 1 chiếc tủ đứng, 1 chiếc thang gỗ, tráp văn thư, nghiên mài mực, 3 chiếc ly nhỏ, 1 chiếc khay… là những kỷ vật thiêng liêng gắn với thời gian và lịch sử những năm tháng dạy học ở Phan Thiết của thầy giáo Nguyễn Tất Thành^[1].

Về nội dung giảng dạy, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng Dục Thanh học hiệu là trường tư thục có nội dung giảng dạy vào loại tiến bộ nhất Việt Nam lúc bấy giờ. Trường Dục Thanh dạy chữ quốc ngữ là chính, bên cạnh đó còn dạy thêm chữ Hán và chữ Pháp. Trường sử dụng phần lớn những bài thơ ca yêu nước của các cụ Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, Trần Quý Cáp nhằm giáo dục lòng yêu nước, phát động hưởng ứng phong trào duy tân đất nước. Về kinh phí để trường hoạt động: dựa vào thu nhập hoa lợi của 10 mẫu ruộng tốt do ông Huỳnh Văn Đẩu (thông gia với Nguyễn Trọng Lội) hiến cho trường. Bên cạnh đó, tổ chức Liên Thành thương quán cũng hỗ trợ thêm cho trường. Trường có 7 thầy giáo, hiệu trưởng là thầy Nguyễn Quý Anh, trong đó, thầy giáo Nguyễn Tất Thành (lúc đó 20 tuổi) là người trẻ tuổi nhất^[2].

Trong hành trình vào Nam để ra nước ngoài tìm đường cứu nước, khoảng tháng 9 năm 1910, anh thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành (sau này là Chủ tịch Hồ Chí Minh) vào đến đất Bình Thuận (cũ), Người đã dừng lại ở Duồng (nay thuộc xã Chí Công - tỉnh Lâm Đồng), sau đó vào Phan Thiết dạy học ở Trường Dục Thanh theo sự giới thiệu của cụ Nghè Trương Gia Mô. Khi làm quan ở kinh đô Huế cụ quen biết và cùng chí hướng với cụ Nguyễn Sinh Sắc, nên người thanh niên Nguyễn Tất Thành khi đến xã Chí Công - huyện Tuy Phong (nay thuộc xã Chí Công - tỉnh Lâm Đồng), được cụ Trương Gia Mô đưa vào trú ở Chùa Phước An. Được bạn gửi gắm, lại thấy Nguyễn Tất Thành có chí hướng nên cụ Mô đã vào Phan Thiết để bàn cách giúp đỡ con cụ Phó bảng. Đề nghị trên đã đươc cụ Nguyễn Quý Anh chấp nhận, vì vậy, anh thanh niên Nguyễn Tất Thành được vào dạy học tại trường Dục Thanh, Phan Thiết^[3].

Trong thời gian dạy học ở Trường Dục Thanh, thầy Thành dạy thể dục là chính và dạy thay các thầy khác, trợ giảng 03 môn Quốc ngữ, Hán văn và Pháp văn. Trong giảng dạy, thầy Thành đã vận dụng những phương pháp giảng dạy khoa học, tiến bộ, chủ yếu tập trung vào những vấn đề: giáo dục bằng nhiều hình thức, nhằm khơi dậy lòng yêu nước; vận động việc thực hiện Duy Tân đất nước; mở mang dân trí và rèn luyện thể lực cho thanh niên. Thông qua bộ môn mà mình phụ trách, thầy Thành đã giáo dục cho học trò một cách tích cực và sáng tạo theo các chủ đề nêu trên^[4]. Thầy dạy rất tận tâm, hết lòng thương yêu, chăm sóc học sinh. Các bài học của thầy luôn gần gũi, dễ hiểu và chất chứa tình cảm với quê hương, với Tổ quốc.

Để rèn luyện sức khỏe và nêu gương giáo dục học trò, hằng ngày, mỗi sáng sớm, thầy lại cùng học trò xách nước tưới cây trong vườn trường. Thầy giáo Nguyễn Tất Thành ở nội trú nên ngày nghỉ, thầy thường đưa học sinh đến thăm các gia đình nghèo ở bến cá Cồn Chà, bãi biển Thương Chánh (nay thuộc phường Phan Thiết). Qua những lần đi dã ngoại ấy, thầy giáo Nguyễn Tất Thành khéo léo phân tích, giúp học sinh phân biệt thiện, ác, đúng, sai. Thầy kết hợp kể cho học sinh nhiều câu chuyện về các anh hùng dân tộc, như: Bà Trưng, Bà Triệu, Ngô Quyền, Trần Hưng Đạo, Quang Trung… rồi bình thơ văn để học trò hiểu về cội nguồn, đồng thời bồi đắp cho lớp trẻ lòng tôn kính, biết ơn các bậc tiên hiền đã có công khai khẩn, tạo dựng quê hương, đất nước. Cuộc sống hằng ngày của thầy giáo Nguyễn Tất Thành giản dị, thanh liêm, giàu tình cảm nên được học trò và những người dân nghèo quý trọng, tin yêu. Theo các học trò của thầy giáo Nguyễn Tất Thành: “Thầy Thành dáng người thanh thanh, hớt tóc ngắn, trán cao, nét mặt tươi, đôi mắt long lanh như lúc nào thầy cũng cười. Thầy thường mặc bộ bà ba trắng, thắt lưng màu hoa lý thả lòng thòng bên hông như thanh niên đương thời, thầy đi guốc đẽo bằng gỗ hoặc giày vải hàm ếch. Thầy được bố trí ở tại Ngọa Du sào, nhưng thầy không ở đó mà sang nhà Ngư để ăn chung, ở chung với học trò và các thầy giáo khác”^[5].

Sau mấy tháng dạy học tại trường, đến tháng 02 năm 1911, người thanh niên Nguyễn Tất Thành rời Phan Thiết vào Sài Gòn và ngày 5 tháng 6 năm 1911, Người đã xuống tàu La Touche Tréville sang phương Tây tìm đường cứu nước.

Sự kiện thầy giáo Nguyễn Tất Thành tham gia dạy học tại Trường Dục Thanh – Phan Thiết không chỉ là bước dừng chân tạm thời trên con đường đi tìm chân lý cách mạng mà nó còn phù hợp với nguyện vọng của Người, vì ngôi trường Người dạy học không do chính quyền thực dân Pháp trực tiếp quản lý mà do các nhân sĩ yêu nước tổ chức, có nội dung giảng dạy tiến bộ. Vì vậy, người thanh niên Nguyễn Tất Thành đã quyết định dừng chân tại đây để dạy học. Tuy thời gian dạy học ở đây không dài nhưng thầy Thành đã để lại trong lòng học trò Trường Dục Thanh những ký ức khó quên về tình thương yêu, đạo đức, lối sống, phương pháp giảng dạy...

Hiện nay, mỗi năm, Trường Dục Thanh – Phan Thiết đón tiếp hơn 200.000 lượt khách tham quan^[6] đến thăm viếng, thắp nén hương thơm trên bàn thờ Bác với tất cả tấm lòng thành kính, yêu thương và biết ơn vô hạn đối với lãnh tụ vĩ đại Chủ tịch Hồ Chí Minh.

3. Kết luận

Vinh dự và tự hào là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dừng chân dạy học, mỗi cán bộ, đảng viên và nhân dân Phan Thiết nói riêng và nhân dân tỉnh Lâm Đồng nói chung luôn nêu cao ý thức, trách nhiệm trong việc học tập, rèn luyện và làm theo tư tưởng, tấm gương, đạo đức của Người, nhất là thời gian Người dạy học ở Trường Dục Thanh.

Càng biết ơn Chủ tịch Hồ Chí Minh! mỗi người dân chúng ta phải sống thật có trách nhiệm với bản thân, gia đình, làng xóm, quê hương, đất nước. Đấu tranh chống lại luận điệu xuyên tạc, chống phá của các thế lực thù địch, góp phần bảo vệ Đảng, bảo vệ đất nước; bảo vệ những thành quả mà Đảng và nhân dân ta đã hy sinh biết bao sương máu mới có được. Bản thân là giảng viên của Trường Chính trị tỉnh, luôn tự dặn mình phải cố gắng, cố gắng nhiều hơn nữa, phải ra sức học tập, rèn luyện; chấp hành tốt chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật nhà nước; phấn đấu trở thành người công dân gương mẫu, người cán bộ có đức, có tài góp phần nhỏ công sức của mình vào xây dựng quê hương Lâm Đồng./.

ThS. Huỳnh Thụy Minh Trí

GVC. Khoa Xây dựng Đảng

^[1] Di tích, danh thắng và lễ hội văn hóa tỉnh Bình Thuận, Sở VH, TT, DL Bình Thuận, NXB Đà Nẵng, 2019, tr11.

^[2] Thầy giáo Nguyễn Tất Thành với mái trường Dục Thanh, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bình Thuận, NXB Thanh niên, 2011, tr19.

^[3] Lịch sử Đảng bộ Bình Thuận (1930-1954), tập 1, Nxb Xí nghiệp In Bình Thuận, năm 1994, tr28.

^[4] Di tích, danh thắng và lễ hội văn hóa tỉnh Bình Thuận, Sở VH, TT, DL Bình Thuận, NXB Đà Nẵng, 2019, tr10.

^[5] Thầy giáo Nguyễn Tất Thành với mái trường Dục Thanh, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bình Thuận, NXB Thanh niên, 2011, tr29.

^[6] Di tích, danh thắng và lễ hội văn hóa tỉnh Bình Thuận, Sở VH, TT, DL Bình Thuận, NXB Đà Nẵng, 2019, tr12.