Tóm tắt: Bài viết tập trung phân tích những điểm mới cốt lõi về văn hóa, con người trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, trên cơ sở đó vận dụng vào thực tiễn tỉnh Lâm Đồng. Các giải pháp hướng tới việc khơi thông nguồn lực văn hóa, phát huy vai trò “hệ điều tiết”, đẩy mạnh công nghiệp văn hóa và xây dựng chuẩn mực con người Lâm Đồng, góp phần đưa Lâm Đồng phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới.

Từ khóa: Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, văn hóa, con người, Lâm Đồng,…

1. Đặt vấn đề

Kế thừa quan điểm nhất quán coi văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục có những bước phát triển đột phá về mặt lý luận, khẳng định vai trò và vị trí chiến lược của văn hóa đối với sự phát triển nhanh, bền vững đất nước. Đối với Lâm Đồng, sau dấu mốc lịch sử sáp nhập, đã hình thành không gian giao thoa văn hóa đặc sắc của 49 dân tộc. Thực tiễn này đòi hỏi một tư duy quản trị văn hóa mới, vừa bảo tồn được bản sắc đa dạng, vừa chuyển hóa được các di sản quý báu thành giá trị kinh tế cụ thể. Việc quán triệt những điểm mới của Đại hội XIV vào xây dựng văn hóa, con người Lâm Đồng là yêu cầu cần thiết để  hiện thực hóa mục tiêu phát triển hài hòa, bền vững trong nhiệm kỳ 2025 - 2030.

2. Nội dung

2.1. Những điểm mới về văn hóa, con người trong văn kiện Đại hội XIV của Đảng

Thứ nhất, từ nhấn mạnh vai trò tinh thần sang nhấn mạnh vai trò nguồn lực và động lực phát triển của văn hóa. Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư BCH Trung ương Đảng khóa VII (1993) lần đầu tiên đưa ra quan điểm: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội”^[1]. Quan điểm này tiếp tục được khẳng định qua các kỳ đại hội kế tiếp. Đến Đại hội XIV, trong Báo cáo chính trị, Đảng xác định: “…phát triển văn hóa, con người là nền tảng… phát huy sức mạnh văn hoá, con người thành nguồn lực nội sinh và động lực mạnh mẽ cho sự phát triển”. Nếu trước đây văn hóa chủ yếu được nhìn nhận ở chức năng giáo dục tư tưởng và đạo đức, thì hiện nay được xác định rõ hơn, là nền tảng, nguồn lực nội sinh, động lực to lớn. Đây chính là bước tiến quan trọng về lý luận, xác lập vị trí văn hóa là một bộ phận cấu thành hữu cơ trong xây dựng, hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển nhanh và bền vững của đất nước. 

Thứ hai, khẳng định văn hóa là “hệ điều tiết phát triển đất nước”^[2]. Nếu “nền tảng” chú trọng vào gốc rễ giá trị, “động lực” nhấn mạnh khả năng thúc đẩy, thì “hệ điều tiết” khẳng định vai trò là bộ khung định hướng, điều phối và bảo đảm sự vận hành đồng bộ tiến trình phát triển quốc gia. Văn hóa không còn là lĩnh vực đi sau, bổ trợ mà là yếu tố đi cùng, định hướng và bảo đảm chất lượng tăng trưởng, kết nối hài hòa giữa phát triển kinh tế với tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường. Đây là quan điểm mới khẳng định vị trí, vai trò của văn hóa.

Thứ ba, chú trọng phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo. Từ định hướng của Đảng trong Đại hội XIII: “khẩn trương triển khai phát triển có trọng tâm, trọng điểm ngành công nghiệp văn hóa và dịch vụ văn hóa”^[3], trải qua một nhiệm kỳ, Đảng có đủ cơ sở để đề ra chủ trương: “Phát triển mạnh công nghiệp văn hoá, dịch vụ văn hoá…”; đồng thời: “Bảo tồn và phát huy hiệu quả các giá trị di sản văn hoá gắn với phát triển kinh tế di sản”^[4]. Lần đầu tiên, những thuật ngữ “công nghiệp văn hóa”, “kinh tế di sản”, “văn hóa số” được đề cập cụ thể, nhấn mạnh rõ nét yêu cầu đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa, dịch vụ văn hóa. Định hướng này mở ra không gian phát triển mới, khẳng định văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là lực lượng sản xuất trực tiếp, thúc đẩy kinh tế phát triển trong kỷ nguyên số.

Thứ tư, đề cao vai trò trung tâm của con người và thực hiện đồng bộ các hệ giá trị. Nếu như trong nhiệm kỳ Đại hội XIII, Đảng chủ trương: “Tập trung nghiên cứu, xác định và triển khai xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người gắn với giữ gìn, phát triển hệ giá trị gia đình Việt Nam”^[5] thì đến Đại hội XIV, Đảng nhấn mạnh: “xây dựng và thực hiện đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hoá, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam…”^[6]. Sự chuyển dịch từ “nghiên cứu, xác định, triển khai” sang “thực hiện đồng bộ” đánh dấu bước phát triển quan trọng trong tư duy và hành động, xác lập các hệ giá trị thành một chỉnh thể thống nhất và xem đây là nền móng tinh thần cốt lõi của quốc gia.

Những điểm mới trong tư duy lý luận của Đảng về phát triển văn hóa, con người đã khẳng định văn hóa là một trụ cột không thể thiếu của chiến lược phát triển đất nước khi bước vào kỷ nguyên vươn mình.

2.2. Vận dụng những điểm mới trong văn kiện Đại hội XIV vào xây dựng, phát triển văn hóa, con người Lâm Đồng

Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng lần thứ I đã xác định rõ: “Phát huy bản sắc văn hóa cộng đồng các dân tộc, phát triển hài hòa giữa kinh tế với văn hóa, xã hội, bảo vệ môi trường…”^[7] là một nhiệm vụ trọng tâm trong nhiệm kỳ 2025 - 2030. Để hiện thực hóa định hướng chiến lược này trên tinh thần vận dụng những điểm mới về văn hóa, con người trong văn kiện Đại hội XIV, tỉnh Lâm Đồng cần tập trung triển khai các giải pháp sau:

Một là, nâng tầm quản trị và đầu tư nguồn lực cho văn hóa: Thực hiện mục tiêu phát triển văn hóa ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội. Ưu tiên bố trí ngân sách và lồng ghép các nguồn lực đầu tư để thực hiện hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa. Trọng tâm là đầu tư hạ tầng văn hóa đồng bộ, thu hẹp khoảng cách hưởng thụ văn hóa giữa các vùng miền, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số sau sáp nhập.

Hai là, phát huy vai trò “hệ điều tiết” và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh: Xây dựng đời sống, lối sống văn hóa trong gia đình, trường học, cơ quan và cộng đồng dân cư. Đưa phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” đi vào chiều sâu. Đặc biệt, chú trọng phát triển văn hóa chính trị, văn hóa doanh nghiệp và đạo đức kinh doanh, lấy đó làm “hệ điều tiết” định hướng cho sự phát triển bền vững, tạo môi trường kinh doanh minh bạch và nhân văn trên địa bàn tỉnh.

Ba là, đẩy mạnh công nghiệp văn hóa gắn với chuyển đổi số và kinh tế sáng tạo: Khai thác tối đa kho tàng di sản 49 dân tộc để xây dựng hệ sinh thái văn hóa đa dạng. Đẩy mạnh văn hóa số thông qua việc số hóa di sản, di tích và phát triển các sản phẩm nghệ thuật trên nền tảng công nghệ hiện đại. Tập trung phát triển các ngành dịch vụ sáng tạo mũi nhọn như du lịch âm nhạc, du lịch điện ảnh, thiết kế thời trang thổ cẩm, du lịch di sản... Mục tiêu là biến các giá trị văn hóa độc đáo từ vùng cao nguyên xuống biển xanh thành hàng hóa đặc biệt, có giá trị gia tăng cao, đưa công nghiệp văn hóa trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp đóng góp thực chất vào cơ cấu GRDP của địa phương.

Bốn là, xây dựng chuẩn mực con người Lâm Đồng “Hội tụ trong đa dạng”: Tập trung phát triển con người Lâm Đồng trên nền tảng hệ giá trị quốc gia với các đặc tính: “Hiền hòa - Thanh lịch - Mến khách”. Phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, kỹ năng sống và năng lực sáng tạo. Chú trọng bảo tồn, quảng bá các giá trị văn hóa độc đáo của đồng bào dân tộc thiểu số gắn với bồi dưỡng ý thức dân tộc và trách nhiệm công dân, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đủ sức đưa Lâm Đồng bứt phá mạnh mẽ.

3. Kết luận

Những điểm mới về văn hóa, con người trong Văn kiện Đại hội XIV là kim chỉ nam quan trọng để Lâm Đồng định hình chiến lược phát triển bền vững, mở ra không gian mới cho các giá trị di sản của tỉnh. Để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh mạnh mẽ, Lâm Đồng cần sự quyết liệt trong khâu thực thi: từ việc nâng tầm quản trị, bố trí ngân sách đến xây dựng con người “Hiền hòa - Thanh lịch - Mến khách” có đủ kỹ năng số và tư duy sáng tạo. Khi bản sắc của 49 dân tộc được khơi thông bằng công nghệ và tư duy kinh tế hiện đại, văn hóa Lâm Đồng sẽ không chỉ là niềm tự hào tinh thần mà còn trở thành đòn bẩy kinh tế quan trọng, góp phần đưa tỉnh vươn mình mạnh mẽ, đóng góp vào sự phồn vinh chung của quốc gia trong kỷ nguyên mới.

ThS. Trương Thị Thu Thảo

Khoa Xây dựng Đảng

Tài liệu tham khảo

1. Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương - Hội đồng lý luận Trung ương (2026), Tài liệu hỏi - đáp về nội dung cơ bản của văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2000), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 52, Nxb, Chính trị quốc gia.

3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập 1, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

4. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

5. Tỉnh ủy Lâm Đồng (2025), Văn kiện ĐHĐB Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030.

 ^[1]Đảng Cộng sản Việt Nam (2000), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 52, Nxb. Chính trị quốc gia, tr. 513.

^[2],4,6 Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.28, tr.28, tr.23.

^[3],5 Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập 1, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.145, tr.143.

^[7] Tỉnh ủy Lâm Đồng (2025), Văn kiện ĐHĐB Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 – 2030, tr.71, 72.