TRUY CẬP   :  639818
Tư tưởng của Lênin về chủ nghĩa tư bản Nhà nước và sự tận dụng của Đảng ta trong giai đoạn hiện nay

Lênin là người đầu tiên đã có công lao to lớn trong việc nghiên cứu chủ nghĩa tư bản nhà nước, đồng thời, còn táo bạo áp dụng vào nước Nga sau thời kỳ thực hiện Chính sách Cộng sản thời chiến. Chủ nghĩa tư bản nhà nước theo tư tưởng của Lênin là một bộ phận quan trọng nằm trong tổng thể chính sách chung, đó là Chính sách Kinh tế mới (NEP). Đây là tư duy đúng đắn, sáng tạo, độc đáo và mang tính đột phá. Đáng tiếc là sau khi Lênin mất, cùng với thời gian và nhiều nguyên nhân khác nhau, dẫn đến tư tưởng của Lênin về chủ nghĩa tư bản nhà nước dường như bị lãng quên ở nước Nga và nhiều nước xã hội chủ nghĩa (XHCN). Việc nghiên cứu, tìm hiểu tư tưởng của Lênin về chủ nghĩa tư bản nhà nước và vận dụng đúng đắn, khoa học vào điều kiện thực tế ở Việt Nam trong công cuộc đổi mới hiện nay là vô cùng quan trọng và cấp thiết.
            Nước Nga Xô viết cực kỳ khó khăn sau chiến thắng trong cuộc nội chiến và sự bao vây, can thiệp bằng vũ trang của nhiều nước đế quốc hòng tiêu diệt chính quyền cách mạng non trẻ. Sản xuất ngưng trệ, mùa màng thất bát, đời sống nhân dân rất điêu đứng. Giai cấp công nhân suy yếu, một bộ phận bị mất gốc giai cấp. Nông dân bất bình với chế độ trưng thu lương thực thừa, thậm chí cả một phần lương thực cần thiết cho sự sinh sống của họ (đặc trưng của Chính sách Cộng sản thời chiến), mà chính quyền Xô viết vẫn còn duy trì sau khi đất nước được hòa bình. Nước Nga lúc bấy giờ được xem là lạc hậu nhất ở châu Âu. Lênin đã phân tích sâu sắc thực trạng của nước Nga và đã tỉnh táo đề xuất NEP thay cho Chính sách Cộng sản thời chiến. Tháng 3 năm 1921, tại Đại hội X Đảng Cộng sản Nga, NEP đã chính thức được thông qua và triển khai trên thực tế. Linh hồn của NEP chính là phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần và sử dụng chủ nghĩa tư bản nhà nước. Có nhiều ý kiến phản đối từ phía những người cộng sản và cả nông dân Nga đối với chính sách phát triển chủ nghĩa tư bản nhà nước. Họ cho rằng: chủ nghĩa tư bản nhà nước là chủ nghĩa tư bản, ta có thể hiểu và cần hiểu như thế thôi. Nông dân thì chế nhạo: các anh đã tống cổ bọn tư bản nói tiếng Nga, giờ đây lại rước tư bản nói tiếng Anh và tiếng Pháp vào đất nước!
Lênin đã kiên trì thuyết phục mọi người rằng, đó là cách hiểu kinh viện, là một sai lầm. Người nhấn mạnh, chủ nghĩa tư bản nhà nước ở trong một nhà nước tư sản và chủ nghĩa tư bản nhà nước ở trong một nhà nước vô sản, đó là hai khái niệm khác nhau, không thể đánh đồng là một. Theo Lênin, cần phải hiểu sâu sắc: chủ nghĩa tư bản nhà nước là gì? Vai trò của nó như thế nào? Nó có đáng sợ đối với chế độ mới hay không? Những hình thức của nó ra sao?
Chủ nghĩa tư bản nhà nước là sự kết hợp, liên hợp, hợp tác giữa Nhà nước Xô viết, nền chuyên chính vô sản với tư bản trong và ngoài nước. Theo Lênin, để quá độ lên CNXH ở một nước tiểu nông lạc hậu như nước Nga, thì phải trải qua “nhiều mắt xích trung gian”, phải qua “những chiếc cầu nhỏ vững chắc”, phải đi “xuyên qua chủ nghĩa tư bản nhà nước, tiến lên CNXH”. Một điều hiển nhiên là, sẽ không có chủ nghĩa tư bản nhà nước, nếu không có những điều kiện cho họ tồn tại. Điều kiện ấy, theo Lênin, chính là những "cống vật". Thực tế lúc bấy giờ, trên thế giới chỉ có một chính quyền Xô viết, còn xung quanh là cả một trật tự thế giới tư bản chủ nghĩa. Để chính quyền Xô viết non trẻ tồn tại và phát triển được, thì một sự "cống nộp" là biện pháp khôn khéo và có thể chấp nhận được. Lênin cho rằng "Cần phải có một vài hy sinh, là thả cho tư bản hàng chục triệu pút sản phẩm vô cùng quý báu" (1). Vấn đề không cần che giấu là chấp nhận sự trả giá cho nhà tư bản, nhưng đối với nhà nước vô sản thì sự dung nạp, "du nhập" chủ nghĩa tư bản sẽ mang lại những lợi ích cơ bản và lâu dài. Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản do nhà nước vô sản kiểm soát và điều tiết có thể đẩy nhanh tức khắc sự phát triển của nền nông nghiệp. Nhờ việc tăng nhanh lực lượng sản xuất trong nông nghiệp mà xã hội ổn định, thoát ra khỏi khủng hoảng, đồng thời, khôi phục sự tín nhiệm của nông dân đối với chính quyền Xô viết, khắc phục tình trạng trộm cắp của công nặng nề và nạn đầu cơ nhỏ lan tràn. Đối với công nghiệp cũng vậy, bằng sự "du nhập" tư bản từ bên ngoài mà lực lượng sản xuất tăng lên nhanh chóng. Nước Nga lúc bấy giờ có nhiều hầm mỏ, xí nghiệp, tài nguyên rừng, nhưng do thiếu máy móc, lương thực thực phẩm, phương tiện vận tải, cùng với cách thức tổ chức, điều hành và quản lý sản xuất hiệu quả, nên không thể khai thác được. Nếu sử dụng chủ nghĩa tư bản nhà nước, thì có thể khôi phục được sản xuất, khôi phục được nền đại công nghiệp, cải thiện đời sống của công nhân. Đó là những cái lợi cơ bản, cấp thiết nhất khi sử dụng chủ nghĩa tư bản nhà nước lúc mới giành được chính quyền cách mạng. Xét về trình độ phát triển kinh tế, thì chủ nghĩa tư bản nhà nước cao hơn rất nhiều so với nền kinh tế tiểu nông. Nếu phát triển được nó, thì sẽ tăng cường được nền sản xuất lớn, thu hẹp nền sản xuất nhỏ, nền sản xuất tiên tiến vượt trội so với nền sản xuất lạc hậu, củng cố được những quan hệ kinh tế mới do nhà nước xác lập, giảm thiểu những quan hệ kinh tế tiểu tư sản vô chính phủ. Chủ nghĩa tư bản nhà nước là một bước tiến lớn, nhờ nó mà chiến thắng được tình trạng hỗn độn, lỏng lẻo, suy sụp về kinh tế. Lênin khẳng định: "Chủ nghĩa tư bản nhà nước vẫn là một bước tiến lớn..., dù cho chúng ta phải trả một khoản lớn hơn hiện nay, vì trả "học phí" là một việc làm đáng giá, vì cái đó có lợi cho công nhân, vì việc chiến thắng được tình trạng hỗn độn, suy sụp về kinh tế và hiện tượng lỏng lẻo là cái quan trọng hơn hết, vì việc để tình trạng vô chính phủ của những kẻ tiểu tư hữu tiếp tục tồn tại là một mối nguy hại lớn nhất, đáng sợ nhất, nó sẽ làm cho chúng ta bị diệt vong (nếu chúng ta không chiến thắng nó) một cách dứt khoát" (2). Giải đáp sự hoài nghi, lo lắng của nhiều cán bộ, đảng viên và nhân dân về việc sử dụng chủ nghĩa tư bản nhà nước, Lênin chỉ rõ, chủ nghĩa tư bản nhà nước không có gì đáng sợ đối với chính quyền Xô viết, vì nước Xô viết là một nước mà trong đó chính quyền của công nhân và dân nghèo đã được đảm bảo…, quyền sở hữu của bọn địa chủ và tư bản không được khôi phục…, quyền sở hữu vẫn thuộc về nhà nước Xô viết. Chế độ xã hội mới đã được xác lập, nhưng yếu và thiếu nhất là vốn, kỹ thuật tiên tiến, kinh nghiệm tổ chức, quản lý và điều hành sản xuất lớn. Bởi vậy, cần phải biết học tập điều đó thông qua sử dụng chủ nghĩa tư bản nhà nước. Theo Lênin, một người cộng sản thông minh không sợ phải học một nhà tư bản, không nên tiếc chi phí nếu như việc học tập đó là có ích. Lênin không hề trói buộc chủ nghĩa tư bản nhà nước vào một vài hình thức đã tồn tại, mà "ở chỗ nào có những thành phần tự do buôn bán và những thành phần tư bản chủ nghĩa nói chung, thì ở đó có chủ nghĩa tư bản nhà nước dưới hình thức này hay hình thức khác, ở trình độ này hay trình độ nọ"(3). Trong tác phẩm "Bàn về thuế lương thực", Lênin đã đề cập tới bốn hình thức của chủ nghĩa tư bản nhà nước, đó là: tô nhượng; các hợp tác xã; đại lý ủy thác; cho tư bản trong nước thuê xí nghiệp, hầm mỏ, rừng, đất đai. Đối với hình thức tô nhượng, Lênin chỉ rõ: "Chính quyền Xô viết mời các nhà tư bản nước ngoài nào muốn có các tô nhượng ở nước Nga. Tô nhượng là gì? Là hợp đồng giữa nhà nước và một nhà tư bản, người này cam kết tổ chức hoặc hoàn thiện sản xuất (chẳng hạn như đẵn và chở gỗ, khai thác than, dầu lửa, khoáng sản. v.v..), trả cho nhà nước một phần sản phẩm sản xuất ra, và nhận một phần khác dưới danh nghĩa là lãi"(4). Tô nhượng là hình thức kinh tế mà cả chính quyền Xô viết và nhà tư bản cùng có lợi. Hình thức tô nhượng là sự "du nhập" chủ nghĩa tư bản từ bên ngoài vào. Do đó, cần phải suy nghĩ, cân nhắc hết mọi điều khi ký hợp đồng tô nhượng với nhà tư bản và sau đó là phải biết theo dõi, kiểm soát chặt chẽ việc chấp hành. Thời Lênin, hình thức tô nhượng được sử dụng phổ biến hơn cả. Hình thức thứ hai của chủ nghĩa tư bản nhà nước là hợp tác xã. Lúc đầu, Lênin quan niệm hợp tác xã đều là hình thức của chủ nghĩa tư bản nhà nước. Về sau này, từ thực tiễn nước Nga, Lênin đã phân biệt tổ chức kinh tế này trong những chế độ xã hội khác nhau. Dưới chế độ tư bản chủ nghĩa, những hợp tác xã là tổ chức tư bản tập thể, cho nên, chúng khác với xí nghiệp tư bản tư nhân. Còn một kiểu (loại) hợp tác xã thứ hai, đó là nó được tổ chức lại trong điều kiện của chủ nghĩa xã hội. Tư liệu sản xuất thuộc về nhà nước với ý thức tự giác, tự quản của những người lao động. Đây là bước chuyển từ sản xuất nhỏ sang sản xuất lớn trong một "thời kỳ lịch sử 10 hay 20 năm", nó hoàn toàn đồng nhất với chủ nghĩa xã hội. Hình thức thứ ba của chủ nghĩa tư bản nhà nước là đại lý ủy thác. Nhà tư bản được ủy thác làm đại lý bán sản phẩm của Nhà nước Xô viết và mua sản phẩm của người sản xuất hàng hóa nhỏ, đổi lại, họ được hưởng một khoản tiền hoa hồng nhất định. Hình thức thứ tư là cho nhà tư bản trong nước thuê xí nghiệp, hầm mỏ, rừng, đất đai để kinh doanh. Hình thức này gần giống với tô nhượng, nhưng khác biệt ở chỗ đối tượng kinh doanh là tư bản trong nước. Nhờ áp dụng chính sách kinh tế mới, trong đó sử dụng linh hoạt chủ nghĩa tư bản nhà nước, đã đem lại sự phát triển kỳ diệu của nước Nga Xô viết vốn trước đó bị tàn phá, kiệt quệ, khủng hoảng nghiêm trọng. Sức sản xuất được phục hồi, nền kinh tế nước Nga có bước phát triển, lạm phát bị đẩy lùi, đời sống của nhân dân được cải thiện rõ nét, chính quyền công - nông được củng cố vững chắc...
Dưới ánh sáng của công cuộc đổi mới, Đảng ta đã vận dụng, phát triển sáng tạo lý luận của Lênin về chủ nghĩa tư bản nhà nước phù hợp với điều kiện đặc thù của Việt Nam. Đảng ta coi kinh tế tư bản nhà nước là một thành phần kinh tế nằm trong cơ cấu nền kinh tế nhiều thành phần, tồn tại khách quan, lâu dài trong thời kỳ quá độ lên CNXH. Đại hội VIII của Đảng chỉ rõ: "Kinh tế tư bản nhà nước bao gồm các hình thức hợp tác liên doanh giữa kinh tế nhà nước với tư bản tư nhân trong nước và hợp tác liên doanh giữa kinh tế nhà nước với tư bản tư nhân nước ngoài" (5). Thành phần kinh tế tư bản nhà nước được xếp thứ ba sau thành phần kinh tế nhà nước và kinh tế hợp tác. Đảng ta cho rằng, kinh tế tư bản nhà nước có vai trò quan trọng trong việc động viên tiềm năng to lớn về vốn, công nghệ, khả năng tổ chức quản lý của các nhà tư bản vì lợi ích của bản thân họ, cũng như công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Đại hội Đảng IX và X tiếp tục khẳng định: "Trên cơ sở ba chế độ sở hữu (toàn dân, tập thể, tư nhân), hình thành nhiều hình thức sở hữu và nhiều thành phần kinh tế… Các thành phần kinh tế hoạt động theo pháp luật đều là bộ phận hợp thành quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bình đẳng trước pháp luật, cùng phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh" (6). Đảng ta cũng xác định rõ phải sử dụng đa dạng, linh hoạt các hình thức chủ nghĩa tư bản nhà nước. Thực tiễn cho thấy, mặc dầu còn tồn tại những yếu kém, bất cập, nhưng đã có hàng ngàn dự án của tư bản nước ngoài được cấp giấy phép đầu tư vào Việt Nam trên tất cả các lĩnh vực: công nghiệp, nông nghiệp, giao thông, xây dựng cơ sở hạ tầng, khai khoáng, bảo hiểm, v.v. Tổng số vốn đầu tư lên tới hàng chục tỷ USD, năm sau cao hơn năm trước, có nhiều dự án 100% vốn nước ngoài. Có hàng trăm công ty, tập đoàn từ nhiều nước và vùng lãnh thổ có dự án đầu tư tại Việt Nam. Hàng chục vạn lao động trong nước đã có công ăn việc làm, GDP hàng năm được tăng lên nhờ một phần đóng góp của thành phần kinh tế này. Kinh tế tư bản nhà nước đã và đang góp phần tạo ra năng lực sản xuất mới, tăng thêm sức cạnh tranh của hàng hóa nước ta trên thị trường thế giới, kích thích mạnh mẽ các thành phần kinh tế, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước; góp phần chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế và ngành nghề. Nước ta đã có nhiều hình thức khác nhau của chủ nghĩa tư bản nhà nước ra đời như: cho thuê, đại lý, hợp tác xã cổ phần, công ty cổ phần v.v..Với tư bản tư nhân nước ngoài, chúng ta áp dụng phổ biến ba hình thức, đó là: xí nghiệp 100% vốn nước ngoài; xí nghiệp liên doanh; xí nghiệp hợp đồng hợp tác kinh doanh.
Tư tưởng của Lênin về chủ nghĩa tư bản nhà nước không chỉ có giá trị đối với nước Nga trước đây, mà ngày nay nó vẫn còn nguyên giá trị đối với những nước có xuất phát điểm thấp đi lên CNXH như ở Việt Nam. Nghiên cứu vấn đề này càng cho chúng ta thấy bộ óc sáng tạo tuyệt vời ở lãnh tụ thiên tài của giai cấp vô sản thế giới. Vận dụng và phát triển tư tưởng của Lênin về chủ nghĩa tư bản nhà nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH ở nước ta là chủ trương đúng đắn, sáng suốt của Đảng ta. Thực tiễn đã kiểm nghiệm tính đúng đắn của chủ trương đó.
       * Đại tá, TS Phạm Công Sơn - PCN Khoa MLN, TTHCM - HVLQ
         
(1) V.I. Lênin Toàn tập, tiếng Việt, Nxb Tiến bộ, M, 1978, tập 43, tr. 270.
(2) Sđd tập 43, tr.251-252. (3) Sđd tập 43, tr. 268. (4) Sđd tập 43, tr. 299.
(5) Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, Nxb CTQG, H, 1996, tr.95.
(6) Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb CTQG, H, 2006
tr.83.

Di chúc Chủ tịch Hồ Chí Minh: Một số vấn đề mang tầm cương lĩnh (22/10/2009)
Xung quanh diễn đàn " Đối thoại giữa lãnh đạo tỉnh và thanh niên" (22/10/2009)
Cảm nhận tác phẩm " Mới ra tù tập leo núi" của Hồ Chí Minh (22/10/2009)
Xây dựng và chỉnh đốn Đảng theo Di chúc của Chủ Tịch Hồ Chí Minh (22/10/2009)
"Di chúc của Chủ tịch Hồ chí Minh" Văn kiện lịch sử vô giá của dân tộc (22/10/2009)
Tư tưởng về đoàn kết trong Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh (22/10/2009)
Đảng cộng sản Việt Nam với 40 năm thực hiện Di chúc Hồ Chí Minh (22/10/2009)
Thực hiện Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh về chăm lo thế hệ cách mạng cho đời sau (22/10/2009)
Tư tưởng đại đoàn kết trong Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh (22/10/2009)
Niềm tin thắng Mỹ trong Di chúc của Bác (22/10/2009)
Tìm hiểu giá trị nhân văn trong Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh (22/10/2009)
"40 năm thực hiện Di chúc của Bác" Đoàn kết Hồ Chí Minh - Di sản quý giá của dân tộc (22/10/2009)
Tấm lòng Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với thương binh, liệt sỹ (22/10/2009)
Vấn đề tự phê bình và phê bình theo quan điểm Hồ Chí Minh (22/10/2009)
Vấn đề đoàn kết xây dựng Đảng trong sạch vững mạnh (22/10/2009)
Xây dựng và bồi dưỡng thế hệ thanh niên mới vừa " Hồng" vừa " Chuyên" (22/10/2009)
" Kỷ niệm 80 năm thành lập công đoàn Việt Nam" - Giải pháp nào để người lao động thực hiện có hiệu quả quyền dân chủ trong doanh nghiệp nước ngoài (22/10/2009)
Tư tưởng Hồ Chí Minh về sức mạnh của nhân dân trong sự nghiệp cách mạng (22/10/2009)
Tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước dân chủ trong xây dựng Nhà nước ta hiện nay (22/10/2009)
Một số vấn đề về xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân & cuộc đấu tranh chống tham nhũng ở nước ta hiện nay (22/10/2009)
1 2
Tiêu đề
 
Nội dung
 
  
  Tin nổi bật
  Liên kết